خاطرات اکبر هاشمی - ۲۹ مهر ۱۳۷۲

در اخبار صداى فارسى و انگلیسى و آمریکا و ایران مطالب مهم تازه اى نبود. بعد از صبحانه به محل دفتر رییس جمهور رفتیم. ابتدا مذاکرات خصوصى بود و سپس در جلسه رسمى، مذاکرات انجام شد و نکات مورد نظر گفته شد. مقرر شد کارشناسان مذاکرات را تکمیل و تفاهم نامه هاى را براى امضا آماده کنند.

از آنجا به دانشگاه ملى قرقیزستان رفتیم. رییس دانشگاه خوشامد گفت و گزارش وضع دانشگاه را با چهارده هزار دانشجو و سه هزار استاد و پروفسور و نود کرسى داد. سپس از سالن کتاب هاى ایرانى و فارسى که عمدتاً از طرف ایران اهدا شده بود، بازدید کردیم. یک نسخه کتاب «امیرکبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار» را امضا کردم و به رییس جمهور که همراهم بود، دادم.

سپس از موزه تاریخ طبیعى دانشگاه و کارهاى هنرى شان بازدید کردم. چیز مهمى ندارند و در تلاش اند که چیزى براى اثبات سوابق تاریخى پیدا کنند. در خیمه اى که به سبک بیابانگردها درست کرده بودند، روى زمین نشستیم و بر میزگردی پذیرایى کردند و برنامه هنرى اجرا نمودند؛ شبیه بساط نقالى هاى قهوه خانه هاى خودمان که داستان حسین کُرد شبستری و رستم نامه اجرا مى کنند، رزم نامه ماناس مى خوانند و سازى هم با حرکاتی شبیه خودمان مى نوازند.

سپس براى مراسم اعطای دکتراى افتخارى دانشگاه به من، به سالن آمفى تئاتر رفتیم. رییس دانشگاه صحبت هاى احترام آمیزى کرد و از خدمات فرهنگى، سیاسی، دینى و انقلابى و ضداستعمارى من گفت و اسم بعضى از نوشته هایم را بُرد. سپس متن رأى هیأت داوران دانشگاه، مبنى بر ادله استحقاق من براى مناسب ترین درجه پروفسورى را خواند و حضار با کف زدن هاى ممتد تشویق مى کردند. من هم سخنرانى تشکرآمیز و تعریف از دانش و نظر اسلام به علم و ضرورت کسب دانش براى امت اسلامى ایراد کردم و لباس استادی را پوشیدم.

از آنجا براى افتتاح سفارتخانه خودمان رفتیم. رییس جمهور قرقیزستان هم آمده بود. خانه اى است که در اختیارمان گذاشته اند. بازسازى کرده ایم و خانه هاى اطراف را براى توسعه خریده ایم. شهردار بیشکک، سفیر ایران، رییس جمهور و من صحبت کردیم.

براى ناهار و استراحت به اقامتگاه برگشتیم. رییس مجلس و نخست وزیر براى ملاقات آمدند. رییس مجلس از طرفداران ایران است. با هر دو صحبت گرمى داشتیم. رییس مجلس پیشنهاد داشت که سازمان اکو، مثل جامعه اروپا، یک پارلمان هم داشته باشد. رییس مجلس اُزبکستان هم این پیشنهاد را داشت.

به کاخ ریاست جمهورى رفتیم؛ ساختمانى که سه قوه در آن است. مذاکراتى دربارة تاجیکستان داشتیم. اینها هم مثل اُزبک ها از ما مى خواهند براى حل مشکل دخالت کنیم. قول دادند که براساس دموکراسى و آزادی باشد، با این تفاوت که اسلام کریم اُف معتقد است روسیه تحریک کننده دو طرف است و [عسکر]آقایف این را قبول ندارد.

سپس در مراسم امضای تفاهم نامه ها شرکت کردیم. پانزده توافق نامه در همه زمینه هاى همکارى ممکن امضا شد. سپس مصاحبه مطبوعاتى مشترک داشتیم که آقایف بیشتر از من حرف زد. خبرنگاران قرقیزى، سئوالاتشان بیشتر سیاسى بود.

از آنجا براى دیدن روحانیت با هم به مسجد جامع رفتیم. استقبال گرمى کردند. حدود سیصد طلبه مرد و زن جمع شده بودند. مفتى قرقیز خیرمقدم گرمى گفت. من صحبت کوتاهى کردم و آقایف هم در تمجید از نقش مذهب و روحانیت، صحبت هاى خوبى کرد و قول کمک داد. آنها هم از حمایت هاى ایشان تمجید کردند. من ده هزار دلار به طلبه ها کمک کردم؛ قاعدتاً اگر خوب پخش شود، باعث خشم کمونیست ها و لائیک ها مى شود.

ضیافت شام مفصل و طولانى هم در میهمانسراى دولت برپا کردند. آخر شب دکتر ولایتى و [محمود] واعظى و سفیر آمدند، وضع کارکنان سفارت را گفتند و براى رفع مشکلات استمداد کردند. در مجموع، رییس جمهور و مسئولان دیگر، خیلى دوستانه عمل کردند. تواضع بیش از حد، همیشه همراهی کردن، اظهارات دوستانه و سرعت در قبول خواسته ما که آخرین آن سر میز شام بود که خواستم خلبان ها را در بیشکک براى انواع میگ ها آموزش بدهند و اینجا مرکز آموزش مهمى است که روس ها درست کرده اند؛ فوراً قبول کرد و به نخست وزیر دستور داد. ما براى عملیاتى کردن بعضى میگ هاى عراقى نیاز داریم. تیمسار ستارى، [فرمانده نیروی هوایی] خواسته بود.

آقای آقایف به سئوالات من به خوبى جواب داد. اعتراضاتى به اسلام کریم اُف دارد و با احتیاط مطرح مى کند و از اظهارات کریم اُف در مورد مسأله تاجیکستان، با توجه به اینکه روس ها را تشویق به حضور نظامى مى کند، اظهار تعجب کرد.

وضع اقتصادیشان به خاطر اُفت تولید و تورم زیاد، بد است. از چاپ پول ملى خودشان ابراز رضایت مى کند. یک دلار، معادل هفت و نیم سُوم [پول ملی قرقیزستان] شد که روزهای اول، پنج سوم بود. مى گوید روسیه براى دادن روبل خیلى اذیت مى کرد و مجبور بودم هر ماه به مسکو بروم و ذلت تقاضا را تحمل کنم. مى گوید اکنون هم روسیه براى دادن روبل براى مصارف محدودشان اذیت مى کند و سوم را قبول نمى کند و روبل جدید را که هزار و چهار روبل، مقابل یک دلار است، در مقابل هر دلار، فقط پانصد روبل مى دهد. روبل قدیم، حدود چهار تا پنج هزار مقابل یک دلار بود. قیمت روبل آن چنان به سرعت کم مى شود که روزانه همه قیمت ها در همه کشورهاى مشترک المنافع عوض مى شود.