خاطرات اکبر هاشمی - ۷ اسفند ۱۳۷۶

بعد از نماز صبح، خاطرات دیروز را نوشتم؛ مفصل شد. همزمان فیلم ویدیویى آثار مقدس مدینه را که از طریق تلویزیون هتل گذاشته اند، نگاه مى کردم؛کار خوبى براى زوار است که معمولاً اینجا هستند.

جمعى از همراهان براى خداحافظى آمدندکه به مکه بروند. پس از توجه به جاذبه هاى سفر به مدائن صالح، تصمیم گرفتند به جمع ما بپیوندندکه باعث مشکل جا در هواپیما شد. ساعت ده صبح به فرودگاه مدینه رفتیم و با دو فروند هواپیماى سی-130 سعودی به سوى استان العلا پروازکردیم.

در یک فرودگاه خاکى در کنار منطقه مغیراء فرود آمدیم. استاندار و مسئولان استان استقبال کردند. استاندار، امیر سدیرى است. با اتومبیل ها به سوى مدائن صالح حرکت کردیم. در مسیر به یک توقفگاه رفتیم که در صحرا براى پذیرایى و معارفه ترتیب داده بودند، در جایى که بوته هاى گز و طاق و قیچ و اسکمبیل خودرو فراوان بود. چند چادر بزرگ و مجلل برپاکرده بودند و گروهى جمازه سوار ما را همراهى مى کردند.

از آنجا به شهر العلا رفتیم؛ شهرى کشیده شده در طول یک دره سرسبز و کوهستانى. کوه هاى اطراف بسیار زیبا و خوشرنگ است و به آنها عروس کوه هاى عربستان مى گویند. اشجار بیشتر نخل و مرکبات است و بیش از 100 چاه آنها را آبیارى مى کنندکه قبلاً چشمه بوده و با پایین رفتن سطح آب، چاه حفرکرده اند. گفتند، باران در این منطقه بسیارکم مى بارد و خصوصاً امسال که به قول آنها کمتر از 12 میلی متر است.

در شهر به موزه رفتیم. دربارة آثار باستانى منطقه توضیحاتى دادند. نماز ظهر و عصر را به امامت من خواندیم. با اتوبوس به سوى مدائن صالح رفتیم. تمامى 20 کیلومتر مسیر، دره اى سرسبز بود. در کنار کوه ها، توده هایى از رمل هاى سفید جمع شده بود؛ گویا با طوفان هاى شدید فصلى جمع مى شود.

در محل مدائن صالح پیاده شدیم؛ منطقه جالبى است. دشتى است، پوشیده با شن و ماسه و در جاى جاى آن، کوه هاى کوتاه سنگى سر افراشته و اطراف آن را به صورت C یک رشته کوه احاطه کرده و به قول راهنما، همین شکل احاطه باعث شده که آنجا را به نام «حجر» بنامند؛ شبیه حجر اسماعیل و روستایى هم در منطقه است به نام «حجر» که هنوز سرپاست و احتمال مى دهند همان حجر مذکور در قرآن باشد که «وَلَقَدْ کَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِینَ». در اطراف چند تپه، اتاق ها و یا چند اتاق متصل ساخته شده که در کوه کنده شده اند.

گفتند، مجموعاً 140 واحد تاکنون کشف و ثبت شده است و براى خیلی از آنها اسمى گذاشته اند. سردر آنها هم شبیه به هم ساخته شده که کوه را خیلى صاف و جالب تراشیده اند و گاهى ده ها متر ارتفاع دارد. اگر اینها مربوط به قوم صالح باشد که حدود هفت هزار سال قبل ساخته شده، باید ابزار پیشرفته اى داشته باشند. از تعداد زیادی از آنها بازدیدکردیم.

چندکیلومتر آن طرف تر، کوهى را نشان دادند که ناقه صالح از آن بیرون آمده است. نظر غالب، این است که این منطقه همان است که در قرآن بارها آمده که پس از کشتن ناقه حضرت صالح، عذاب الهى بر قوم ثمود نازل شد و خانه هاى ساخته شده در دشت آنها را منهدم کرد و این بیوت ساخته شده در کوه ها ماند و خودشان هم هلاک شدند. همان جا گفت که نظر دیگر این است که سازنده اینها شخصى دیگر به نام صالح در تاریخ هاى مؤخر است و آن قدرها قدمت تاریخى ندارد و هنوز براى اکتشاف آثار مدفون در دشت حفارى نشده است.

سپس از یک کاروانسراى کوچک عهد اسلامى از 700 سال پیش و یک ایستگاه قطار عهد عثمانى در کنار آن بازدیدکردیم؛ البته خاندان سعودی، این خط را که تا مدینه امتداد داشته از بین برده اند. در سالن آنجاکه تعمیرگاه لکوموتیوها بوده، لکوموتیو و واگن هم وجود داشت.

از راه دیگری به همان توقفگاه صحرایى براى ناهار برگشتیم. همت زیادی براى نشان دادن عادات و رسوم در تهیه ناهار کرده بودند؛ گویا از ریاض به آنها گفته اند که به ترتیبى عمل کنند تا آن برنامه رفتن به صحرا که در ریاض قرار بود بشود و نشد، اینجا عمل شود و شد.

شترى بریان کرده بودند، در سینى بزرگى و انواع غذاهاى دیگر اطراف آن چیده بودند. سفره ما را دور آن چیده بودند. روى زمین نشستیم و غذا صرف شد؛ از مرغ و ماهى و کله و زبان و دل و قلوه و برنج و کباب تا ارده و عسل. آقاى [حسین] محلوجى روزه بود؛ نذرکرده بود. آقاى [عیسی] کلانترى هم کسالت داشت و در ماشین ماند.

سپس در خیمه دیگرى که شبیه سیاه چادرهاى ما، ولى بزرگ بود، چاى و نعناع به سبک جالبى صرف شد؛ فکر نمى کردم اعراب این قدر باسلیقه باشند. در همان زمان، وقت نماز عصر شد. امیر آن طرف خیمه رفت و نماز خواند.

به فرودگاه رفتیم. هواپیمایمان در مراجعت، چرخى بر سر مدائن صالح زد که منظره را از بالا ببینیم. مصاحبه اى با رادیو عربستان دربارة منطقه علاءکردم. مردم و مسئولان، خیلى از این سفر ممنون بودند و گفتند، اولین شخصیت عالى اسلامى هستم که به آنجا رفته ام.

نزدیک غروب به مدینه رسیدیم. اخبار را از کامپیوتر خواندم. آقاى ایران منش آمد. توصیه اى براى نحوه ملاقات با شیعیان نُخاوله کرد و از مشکلات شان گفت. ساعت نُه و نیم شب به زیارت حرم مطهر رفتیم.