برای اطلاع بیشتر درباره حَدیث مُباهِته بخوانید

 در مقابل بسیاری از فقیهان چنین بهتانی را جایز نمی‌دانند.

 گفته شده در کتاب‌های معتبر حدیثی شیعه، این حدیث تنها در کتاب الکافی آمده است و در کتاب‌های حدیثی اهل‌سنت وجود ندارد. عنوان فقهی مباهته از این حدیث برگرفته شده و در بخش‌های مختلفی از کتاب‌های فقهی مانند حدّ قَذْف (مجازات نسبت‌‌دادن زنا یا لواط به دیگران)، موارد جواز غیبت‌کردن و کسب‌های حرام از آن بحث شده است.

 استفاده از روش‌هایی مانند تهمت‌زدن برای مقابله با بدعت‌گزاران، از مباحث چالشی این روایت دانسته شده است.

متن:
 عَنْ أَبی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) إِذَا رَأَیْتُمْ أَهْلَ الرَّیْبِ وَ الْبِدَعِ مِنْ بَعْدِی فَأَظْهِرُوا الْبَرَاءَةَ مِنْهُمْ وَ أَکْثِرُوا مِنْ سَبِّهِمْ وَ الْقَوْلَ فِیهِمْ وَ الْوَقِیعَةَ وَ بَاهِتُوهُمْ کَیْلَا یَطْمَعُوا فِی الْفَسَادِ فِی الْإِسْلَامِ وَ یَحْذَرَهُمُ النَّاسُ وَ لَا یَتَعَلَّمُوا مِنْ بِدَعِهِمْ یَکْتُبِ اللَّهُ لَکُمْ بِذَلِکَ الْحَسَنَاتِ وَ یَرْفَعْ لَکُمْ بِهِ الدَّرَجَاتِ فِی الْآخِرَةِ.

 برخی از علمای شیعه معتقدند معنای حدیث این است که باید بدعت‌گزاران را با استدلال‌های محکم و قوی، بُهت‌زده کرد.

 ملا صالح مازندرانی و مرتضی مطهری با ذکر آیه «فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ» (آن‌كس كه كفر ورزيده بود مبهوت ماند) احتمال داده‌اند معنای حدیث چنین باشد که باید بر بدعت‌گزاران چنان استدلال آورد که مبهوت شوند؛ همان‌طور که حضرت ابراهیم با استدلال‌های محکم، نمرود را مبهوت کرد.

 علامه مجلسی پس از ذکر هر دو معنای محل اختلاف، با استناد به قول برخی از لغوی‌ها که «بهت» را به معنای متحیّرشدن دانسته‌اند، این معنا را ترجیح داده است.

 صاحب ریاض  نیز پس از ذکر این حدیث، بهتان به اهل بدعت را جایز ندانسته است.
 صاحب جواهر  معتقد است با استناد به این حدیث نمی‌توان بدعت‌گزاران را به کارهای زشتی که انجام نداده‌اند، متّهم کرد.

 جعفر سبحانی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، ناصر مکارم شیرازی از مراجع تقلید شیعه در قرن پانزدهم قمری، در پاسخ به استفتائی مباهته را به مبهوت‌ساختن معنا کرده، جواز تهمت را نفی کرده‌اند.

اما

 سید محمدرضا گلپایگانی و میرزا جواد تبریزی از مراجع تقلید شیعه در قرن پانزدهم قمری، با استناد به این حدیث، بهتان‌زدن به اهل بدعت را جایز دانسته‌اند.

  یوسف صانعی از دیگر مراجع این قرن، نه تنها تهمت‌زدن به اهل بدعت را جایز، بلکه آن را واجب شمرده است.

 سید ابوالقاسم خویی نیز تهمت‌زدن به اهل بدعت را در برخی مواقع جایز دانسته است. با این حال او جایز بودن این امر را به وجود داشتن مصلحت مشروط کرده و معتقد است اگر تهمت‌زدن به بدعت‌گزاران مفسده داشته باشد، نه تنها تهمت‌زدن، بلکه بیان کردن عیب‌های واقعی آنها هم جایز نیست.

 گفته می‌شود تفسیر «باهِتوهُم» به «تهمت بزنید» و جایز دانستن تهمت‌زدن به اهل بدعت تا پیش از قرن دوازدهم وجود نداشته و شیخ مرتضی انصاری نخستین فقیهی است که این نظریه را به صورت احتمال مطرح کرده است. شیخ انصاری در کتاب مکاسب اگرچه در ابتدا تهمت‌زدن به بدعت‌گزاران را جایز ندانسته، اما در ادامه احتمال داده است که بهتان زدن به اهل بدعت برای دور ساختن مردم از آنها، جایز باشد.

 برخی از نویسندگان نیز اگرچه تفسیر «باهِتوهُم» به تهمت‌زدن را متناسب با بخش‌های دیگر روایت (جایز بودن سبّ و لعن) دانسته‌اند، اما معتقدند روایت مباهته با سیره ائمه و مسلّمات شرع همخوانی ندارد.

  به باور سید موسی شبیری زنجانی از مراجع تقلید شیعه در قرن پانزدهم قمری، دین با راستی و صدق پایدار است و در جایی نیامده که ائمه مخالفان خود را با دروغ و تهمت از میدان به در کرده باشند؛ ازاین‌رو روایت مباهته را باید کنار گذاشت یا آن را تأویل کرد.

  صوتی از آیت‌الله خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، توسط شبکه بی‌بی‌سی فارسی منتشر شده که او با تکیه بر روایت مباهته، تهمت‌زدن به مخالفان را جایز دانسته است و از ‌این‌رو گفته شده حکومت جمهوری اسلامی ایران، از بهتان‌زدن به مخالفان خود به عنوان یکی از ابزارهای خود استفاده می‌کند.

منبع: ویکی شیعه