دکتر رحمان قهرمانپور، پژوهشگر ارشد روابط بینالملل و کارشناس سیاست خارجی، از تحلیلگران باسابقه و نامآشنای مسائل بینالملل در ایران معاصر است. او با پشتوانه دوگانه تحصیلی در فیزیک کاربردی و دکترای روابط بینالملل، سابقه همکاری با تیم مذاکرهکننده هستهای در اوایل دهه ۱۳۸۰ و مدیریت گروه مطالعات خلع سلاح مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام را در کارنامه خود دارد. قهرمانپور که تجربه سه سال بازداشت و حبس در دهه ۱۳۹۰ را پشت سر گذاشته، امروزه یکی از کارشناسان مرجع در تحلیل دینامیکهای دیپلماسی ایران به شمار میرود. در این مطلب، رسانه عبدیمدیا علاوه بر بررسی تفصیلی کارنامه و آرای وی، تحلیل ویدیویی اختصاصی او درباره سناریوهای پیشروی دیپلماسی ایران و آمریکا را ارائه میدهد.
رحمان قهرمانپور کیست؟
دکتر رحمان قهرمانپور، پژوهشگر ارشد روابط بینالملل، تحلیلگر مسائل بینالملل و کارشناس سیاست خارجی، متولد ۱۳۵۵، یکی از باسابقهترین و در عین حال جنجالیترین چهرههای نسل میانی کارشناسان روابط بینالملل در ایران معاصر است. قهرمانپور، با ترکیبی منحصربهفرد از پشتوانه دوگانه آکادمیک (کارشناسی فیزیک کاربردی از دانشگاه ارومیه و دکترای روابط بینالملل از دانشگاه شهید بهشتی)، تجربه عملی در نهادهای دیپلماتیک-راهبردی ایران (بهویژه پیوستن به تیم مذاکرهکننده هستهای جمهوری اسلامی در حدود ۱۳۷۹ به واسطه حسین موسویان)، و سپس مدیریت گروه «مطالعات خلع سلاح» مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در دوران ریاست حسن روحانی بر این مرکز، یکی از مرجعهای شاخص تحلیل سیاست خارجی ایران بدل شده است.
اهمیت رحمان قهرمانپور در سپهر تحلیلی ایران از چند جهت قابل بررسی است. نخست، کارنامه ترکیبی او در دو عرصه آکادمیک-پژوهشی و تحلیلی-رسانهای ـ که در آن، او علاوه بر فعالیتهای دانشگاهی و انتشار مقالات علمی در نشریات تخصصی، به یکی از تحلیلگران پر حضور در رسانههای شاخص ایران بدل شده است. دوم، پرونده قضایی پربازتاب او ـ که در آن، در خرداد ۱۳۹۰ به اتهام چاپ مقاله در مجلات خارجی به زبان انگلیسی و حضور در کنفرانسهای بینالمللی بازداشت و در نهایت در ۳۰ خرداد ۱۳۹۳ پس از سپری کردن دوره محکومیت از زندان اوین آزاد شد ـ یکی از نمونههای شاخص فشار بر پژوهشگران آکادمیک ایرانی به دلیل ارتباطات علمی بینالمللی محسوب میشود. سوم، پیوند او با شخصیتهای کلیدی مذاکرات هستهای ایران ـ از حسین موسویان (که او را به تیم هستهای پیوند داد) تا حسن روحانی (که در دوران ریاست بر مرکز تحقیقات استراتژیک، او را به مدیریت گروه مطالعات خلع سلاح منصوب کرد) ـ او را در نقطه تلاقی پژوهش و دیپلماسی هستهای ایران قرار میدهد.
قهرمانپور در حال حاضر، بهعنوان یکی از تحلیلگران مرجع در طیف گستردهای از رسانههای ایران ـ از دنیای اقتصاد، اعتماد آنلاین، جماران، اکوایران، خبرگزاری انصاف نیوز، فرهیختگان، شورای راهبردی روابط خارجی، دیپلماسی ایرانی، مثلث، و دیگر رسانهها ـ بهطور پیوسته تحلیل ارائه میدهد. حوزههای تخصصی او شامل سیاست خارجی ایران، مذاکرات هستهای و برجام، روابط ایران-آمریکا، روابط ایران-چین، تحولات خاورمیانه، قفقاز، جنگ اوکراین، و موضوعات حماس-اسرائیل است.
زندگی و پیشینه
رحمان قهرمانپور در سال ۱۳۵۵ به دنیا آمد ـ نسلی که در سالهای پر تنش پیش از پیروزی انقلاب اسلامی متولد شد و دوران کودکی و نوجوانی خود را با وقایع جنگ ایران و عراق و دوره بازسازی پس از جنگ گذراند.
اطلاعات منتشر شده درباره محل تولد و خانواده قهرمانپور در منابع رسانهای باز محدود است، اما تحصیل کارشناسی او در دانشگاه ارومیه نشانهای از پیوند او با مناطق شمال غربی ایران ـ احتمالاً استان آذربایجان غربی ـ است.
تحصیلات
مسیر تحصیلی رحمان قهرمانپور، یکی از کمنظیرترین مسیرها در میان تحلیلگران علوم سیاسی ایران است که در آن، دو رشته تخصصی کاملاً متفاوت ـ از علوم پایه به علوم سیاسی ـ ترکیب شدهاند:
کارشناسی فیزیک کاربردی از دانشگاه ارومیه
قهرمانپور تحصیلات اولیه دانشگاهی خود را در رشته فیزیک کاربردی در دانشگاه ارومیه ـ یکی از دانشگاههای اصلی شمال غرب ایران ـ پی گرفت. این پیشینه فنی-علمی، در میان تحلیلگران سیاسی ایران نسبتاً نادر است و به او پشتوانه ذهنی متفاوتی در روششناسی تحلیلی بخشید.
دکترای روابط بینالملل از دانشگاه شهید بهشتی
پس از مدتی، قهرمانپور مسیر فکری-حرفهای خود را از حوزه فیزیک کاربردی به حوزه علوم سیاسی و روابط بینالملل تغییر داد و در نهایت موفق به دریافت دکترای روابط بینالملل از دانشگاه شهید بهشتی ـ یکی از معتبرترین دانشگاههای ایران در حوزه علوم سیاسی ـ شد.
ترکیب این دو تخصص ـ فیزیک کاربردی و روابط بینالملل ـ به قهرمانپور توانایی منحصربهفردی در فهم چارچوبهای فنی-علمی موضوعات هستهای و در عین حال ابعاد سیاسی-بینالمللی آنها بخشید؛ ویژگیای که در ادامه کارنامه او ـ بهویژه در گروه مطالعات خلع سلاح ـ بازتاب گستردهای یافت.
فعالیت در تیم مذاکرهکننده هستهای (از ۱۳۷۹)
نقطه عطف کارنامه حرفهای قهرمانپور، پیوستن او به گروه تحقیقاتی «تیم مذاکرهکننده هستهای» جمهوری اسلامی در اوایل دهه ۱۳۸۰ (حدود سال ۲۰۰۰ میلادی، یعنی ۱۳۷۹) بود. این پیوستن، به واسطه حسین موسویان ـ یکی از مذاکرهکنندگان ارشد هستهای ایران در دوره دولت خاتمی و سپس مشاور دفتر روحانی ـ صورت گرفت.
این جایگاه، قهرمانپور را در دل مهمترین پرونده دیپلماتیک ایران معاصر ـ یعنی پرونده هستهای ایران ـ قرار داد و او را با ساختار دیپلماسی-راهبردی ایران در سطح بالا آشنا کرد. این تجربه، در سالهای بعد، شالوده تخصص او در حوزههای مذاکرات بینالمللی و مسائل خلع سلاح را تشکیل داد.
مدیریت گروه مطالعات خلع سلاح در مجمع تشخیص مصلحت
چند سال پس از پیوستن به تیم هستهای، قهرمانپور به سمت مدیر گروه «مطالعات خلع سلاح» مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد. این انتصاب، در دورانی صورت گرفت که حسن روحانی ریاست مرکز تحقیقات استراتژیک را بر عهده داشت ـ مرکزی که یکی از مهمترین کانونهای اندیشهای-راهبردی ایران در حوزه سیاست خارجی محسوب میشود.
این جایگاه، قهرمانپور را در رأس یکی از تخصصیترین گروههای پژوهشی ایران در حوزه خلع سلاح، تسلیحات کشتار جمعی، و کنترل تسلیحات قرار داد ـ حوزهای که برای کشوری با پرونده هستهای حساس، اهمیت راهبردی ویژهای دارد. ترکیب پیشینه فیزیک کاربردی و روابط بینالملل، او را به یکی از معدود متخصصان واجد شرایط ایران برای رهبری این گروه بدل کرد.
پرونده قضایی (۱۳۹۰-۱۳۹۳)
یکی از فصلهای پربازتاب کارنامه قهرمانپور، بازداشت و زندانی شدن او در فاصله ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ بود. این رویداد، در فضای پر تنش پس از وقایع جنبش سبز ۱۳۸۸ و در دوره دولت محمود احمدینژاد رخ داد.
بازداشت در خرداد ۱۳۹۰
قهرمانپور در خرداد ۱۳۹۰، به اتهامهای زیر بازداشت شد:
● چاپ مقاله در مجلات خارجی به زبان انگلیسی
● حضور در کنفرانسهای بینالمللی
این اتهامات، که در ادبیات قضائی ایران معاصر معمولاً بهعنوان نشانههای احتمالی همکاری با کشورهای خارجی تفسیر میشود، در مورد قهرمانپور، در حالی مطرح شد که او پژوهشگر یک نهاد رسمی نظام (مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت) و در عین حال استاد دانشگاه بود. این تناقض، یکی از وجوه قابل توجه پرونده او محسوب میشد.
این پرونده، در زمینه گستردهتر فشار بر پژوهشگران علوم سیاسی-بینالمللی ایرانی به دلیل تعاملات آکادمیک با مراکز پژوهشی غربی قرار گرفت ـ پدیدهای که در دوران دولت احمدینژاد و سپس در سالهای بعد نیز بارها تکرار شده است.
دوران زندان در بند ۳۵۰ اوین
قهرمانپور دوره محکومیت خود را در بند ۳۵۰ زندان اوین ـ بند ویژه زندانیان سیاسی و عقیدتی ـ سپری کرد. این بند، در سالهای پس از وقایع ۱۳۸۸، به یکی از کانونهای زندانیهای شاخص فکری-سیاسی ایران بدل شده بود.
آزادی در ۳۰ خرداد ۱۳۹۳
سرانجام در روز جمعه ۳۰ خرداد ۱۳۹۳ ـ یعنی پس از حدود سه سال زندان ـ قهرمانپور با پایان دوره محکومیت، از بند ۳۵۰ اوین آزاد شد. این آزادی، در دوره دولت حسن روحانی صورت گرفت ـ همان فردی که در دوران ریاست بر مرکز تحقیقات استراتژیک، قهرمانپور را به مدیریت گروه مطالعات خلع سلاح منصوب کرده بود.
فعالیت پس از زندان
پس از آزادی، قهرمانپور بهرغم تجربه سخت زندان، فعالیت تحلیلی-رسانهای خود را با شدت پی گرفت و به یکی از پر حضورترین تحلیلگران مسائل بینالملل در رسانههای ایران بدل شد.
حضور در رسانههای شاخص
قهرمانپور در طول سالهای اخیر، در طیف گستردهای از رسانههای شاخص ایران ـ شامل اصلاحطلب، اعتدالگرا، و حتی محافظهکار میانهرو ـ تحلیل ارائه داده است: دنیای اقتصاد (روزنامه اقتصادی شاخص)، اعتماد آنلاین (روزنامه اصلاحطلب)، جماران (رسانه نزدیک به بیت امام خمینی)، اکوایران (پلتفرم اقتصادی)، خبرگزاری انصاف نیوز (رسانه اصلاحطلب)، فرهیختگان (روزنامه نزدیک به جریان اصولگرای میانه)، شورای راهبردی روابط خارجی (اندیشکده نیمهرسمی)، دیپلماسی ایرانی (پلتفرم تخصصی روابط بینالملل)، و هفتهنامه مثلث.
این تنوع رسانهای، نشاندهنده پذیرش فراگیر اعتبار کارشناسی قهرمانپور در طیفهای مختلف فکری-سیاسی ایران است.
نشستهای تخصصی
قهرمانپور بهطور پیوسته در نشستهای تخصصی اندیشکدههای ایران ـ از جمله پژوهشکده تحقیقات راهبردی، اندیشکده مطالعات حاکمیت و روابط بینالملل، و مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری ـ بهعنوان سخنران اصلی حضور مییابد. نمونهای از این حضورها، نشستهای سلسله رویداد استراتژیک با عنوان «چشمانداز روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران در گام پنجم کاهش تعهدات هستهای» بود که در کنار چهرههایی چون دکتر ابراهیم متقی (استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران) و دکتر علی خرم (سفیر سابق ایران در دفتر سازمان ملل در ژنو) برگزار شد.
مقالات علمی-آکادمیک
قهرمانپور، در عرصه آکادمیک، مقالات علمی متعددی در نشریات تخصصی ایران منتشر کرده است؛ نشریاتی چون مطالعات بینالمللی، مطالعات راهبردی، راهبرد، و دیگر مجلات تخصصی علوم سیاسی. حوزههای اصلی این مقالات شامل سیاست خارجی ایران، روابط ایران-آمریکا، مسائل امنیتی بینالمللی، خاورمیانه، و آمریکای شمالی است.
دیدگاهها و مواضع
رحمان قهرمانپور در طول کارنامه تحلیلی خود، چارچوب فکری روشنی صورتبندی کرده است که در چند محور قابل پیگیری است.
چارچوب آرمانگرایی-واقعگرایی در سیاست خارجی ایران
یکی از مهمترین تزهای نظری قهرمانپور، نظریه دوگانه «آرمانگرایی-واقعگرایی» در سیاست خارجی ایران است. در یکی از مقالات اصلی خود (مطالعات بینالمللی، ۱۳۸۵) اعلام کرد: «به نظر میرسد سیاست خارجی ایران همواره متأثر از آرمانگرایی در محیط داخلی و واقعگرایی در محیط خارجی بوده است.» در نگاه او، «محیط داخلی و تحولات سیاسی آن به دلایل تاریخی و فرهنگی، آرمانگرایی و بلندپروازی و تبدیل شدن به قدرت برتر را بهعنوان نقش اصلی سیاست خارجی تعریف کردهاند، در حالی که محیط خارجی و تحولات آن مانعی در برابر این بلندپروازی بوده است.»
این چارچوب، یکی از مهمترین مداخلات نظری قهرمانپور در فهم تنش ساختاری سیاست خارجی ایران است.
تحلیل مذاکرات ایران-آمریکا
محوریترین حوزه تحلیلی قهرمانپور، مذاکرات ایران-آمریکا است. در طول سالهای اخیر، او در تحلیلهای پیگیر، به دینامیکهای پیچیده این مذاکرات پرداخته است. در یکی از تحلیلهای اخیر خود، اعلام کرد: «ترامپ در حال حرکت به سمت توافق متوسط با ایران است.» در تحلیل دیگری اظهار کرد: «اتفاقات دو هفته آینده تصویر را شفافتر خواهد کرد که آیا ما در مسیر توافق حرکت میکنیم یا...» ـ نشانهای از رویکرد محتاطانه او در پیشبینی نتایج.
تحلیل اختصاصی؛ از مسقط تا رُم؛ تا پایان بازی چقدر راه است؟
رحمان قهرمانپور در ویدیو و تحلیل اختصاصی خود برای عبدیمدیا با عنوان «از مسقط تا رُم؛ تا پایان بازی چقدر راه است؟ ایران و آمریکا در مسیر پیچیده دیپلماسی»، به کالبدشکافی آخرین سیگنالهای تبادل شده میان تهران و واشنگتن میپردازد.
دیدگاه درباره مذاکرات وین
قهرمانپور درباره مذاکرات وین برای احیای برجام، رویکردی متعادل اتخاذ کرده است. در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «وقتی آقای رئیسی بر سر کار آمد، انتظار طرفین مذاکره این بود که طیف پیروز...». در زمان دولت بایدن، او معتقد بود: «دولت بایدن در مورد معادله مذاکرات وین و روند احیای برجام، کاملاً دست به...» ـ تحلیلی که نشاندهنده پیچیدگی نگاه او به دینامیکهای قدرت بینالمللی است.
تحلیل روابط ایران-چین
یکی از حوزههای تخصصی قهرمانپور، تحلیل روابط ایران-چین است. در نگاه او، رویکرد چین در منطقه ـ بهویژه همصدایی پکن با کشورهای عربی (بهخصوص عربستان) ـ «الزاماً به معنای دور شدن از ایران نیست.» این موضع، که در نقطه مقابل تحلیلگرانی است که این همصدایی را بهمعنای پشت کردن چین به تهران میدانند، نشاندهنده نگاه نقادانه و چندبعدی او به دیپلماسی شرق است.
نگاه به نگاه به شرق
محمد بیات (تحلیلگر دیگر) در نقد سیاست «نگاه به شرق» معتقد است که «بر هم زدن توازن سیاسی سنتی با اولویت دادن نگاه به شرق در عرصه سیاست خارجی و دوری کردن از غرب موجب شده تا ایران همه تخممرغهایش را در یک سبد قرار دهد.» قهرمانپور نیز در این بحث، نگاه احتیاطآمیز نسبت به این رویکرد دارد.
دیدگاه درباره حماس و اسرائیل
در حوزه تحلیل تحولات حماس و اسرائیل، قهرمانپور رویکرد محتاطانه دارد. در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «فقط نیویورک تایمز نیست و جاهای مختلف، تحلیلهایی نوشتند که چرا حماس توانست مقاومت کند. اعتراف به قدرت حماس به این معنا نیست که بگوییم اسرائیل شکست خورده است.» این موضع، نشاندهنده توانایی او در ارائه تحلیلهای متعادل و دور از قطبیسازی است.
تحلیل قفقاز
در حوزه قفقاز، قهرمانپور معتقد است: «مسأله اصلی در قفقاز، ناتوانی روسیه در تصمیمگیری قطعی است. ایران در سال [اخیر] غافلگیر شد.» این موضع، نشاندهنده نگاه ساختاری او به تحولات منطقهای است.
تحلیل سپاه و فهرست تروریستی
در یکی از موضعگیریهای شاخص خود اعلام کرد: «خارج کردن نام سپاه پاسداران از فهرست به اصطلاح تروریستی آمریکا گرچه تنها یکی از موارد اختلافی مذاکرات وین است اما...» ـ نشانهای از توجه او به جزئیات حساس مذاکرات.
روایت پیروزی پزشکیان
پس از انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۳، قهرمانپور در یادداشت تلگرامی شاخصی به چرایی رای آوردن مسعود پزشکیان پرداخت ـ یادداشتی که در رسانههای اصلاحطلب بازتاب گستردهای یافت.
ارتباط با چهرهها و جریانها
رحمان قهرمانپور در طول کارنامه طولانی خود، با شبکهای از چهرههای شاخص دیپلماسی و سیاست خارجی ایران در ارتباط بوده است. در محور این شبکه، حسین موسویان (که قهرمانپور را به تیم هستهای پیوند داد) و حسن روحانی (که در دوران ریاست بر مرکز تحقیقات استراتژیک، قهرمانپور را به مدیریت گروه مطالعات خلع سلاح منصوب کرد) قرار دارند. این دو چهره، در شکلگیری مسیر حرفهای قهرمانپور نقش بنیادینی داشتند.
در سطح آکادمیک، رابطه او با چهرههایی چون دکتر ابراهیم متقی (استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران) و دکتر علی خرم (سفیر پیشین ایران در ژنو) ـ که در نشستهای تخصصی متعدد در کنار آنها حضور یافته است ـ از پیوندهای کلیدی او محسوب میشود.
در عرصه نهادی، رابطه او با مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای راهبردی روابط خارجی، پژوهشکده تحقیقات راهبردی، و اندیشکده مطالعات حاکمیت و روابط بینالملل از پیوندهای اصلی او محسوب میشود.
جمعبندی
دکتر رحمان قهرمانپور، یکی از باسابقهترین و در عین حال چندوجهیترین چهرههای نسل میانی کارشناسان روابط بینالملل در ایران معاصر است که با ترکیبی منحصربهفرد از پشتوانه دوگانه آکادمیک (فیزیک کاربردی + روابط بینالملل)، تجربه عملی در ساختار دیپلماسی هستهای ایران (بهعنوان عضو تیم مذاکرهکننده هستهای از حدود ۱۳۷۹)، مسئولیتهای پژوهشی-راهبردی (مدیریت گروه مطالعات خلع سلاح مرکز تحقیقات استراتژیک)، و در عین حال، تجربه سخت زندان (سه سال در بند ۳۵۰ اوین در فاصله ۱۳۹۰-۱۳۹۳)، جایگاهی متمایز را اشغال کرده است. کارنامه او ـ از تولد در ۱۳۵۵، تحصیل فیزیک کاربردی در ارومیه، دکترای روابط بینالملل از شهید بهشتی، پیوستن به تیم هستهای به واسطه موسویان در ۱۳۷۹، مدیریت گروه خلع سلاح در مرکز تحقیقات استراتژیک در دوران ریاست روحانی، بازداشت در خرداد ۱۳۹۰ به اتهام چاپ مقاله در مجلات خارجی، آزادی در ۳۰ خرداد ۱۳۹۳، و در نهایت بازگشت پر قدرت به عرصه تحلیل با حضور پیوسته در رسانههای شاخص ایران ـ تصویری از یک «پژوهشگر-تحلیلگر باسابقه» با همه پیچیدگیها و تجربیات تأملبرانگیز آن ارائه میدهد.
ویژگی متمایز قهرمانپور، در سطح اول، پشتوانه دوگانه فنی-علوم سیاسی اوست؛ ویژگیای که در آن، ترکیب پیشینه فیزیک کاربردی با تخصص روابط بینالملل، به او توانایی منحصربهفردی در تحلیل ابعاد فنی-سیاسی موضوعات هستهای و خلع سلاح بخشیده است. این ترکیب، در میان تحلیلگران سیاست خارجی ایران، نسبتاً نادر است. در سطح دوم، توانایی او در حفظ اعتبار کارشناسی در طیف گستردهای از رسانههای ایران ـ از اصلاحطلب تا اعتدالگرا و حتی محافظهکار میانهرو ـ نشانهای از جایگاه فراگیر اوست.
از منظر تحلیلی، جایگاه قهرمانپور، نمونهای از پدیده «پژوهشگر-تحلیلگر مستقل پس از زندان» در ایران معاصر است؛ پدیدهای که در آن، یک پژوهشگر آکادمیک پس از تجربه فشار قضایی و زندان، نه از فعالیت عمومی کنار میرود، بلکه به یکی از مرجعهای قابل اعتنای تحلیل بدل میشود. این پدیده، که در میان چهرههای متعدد ایران معاصر تکرار شده است، در قهرمانپور نمونهای پایدار یافته است.
آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که قهرمانپور در تحلیلهای خود بر آنها تمرکز کرده ـ از مذاکرات هستهای و برجام، روابط ایران-آمریکا، تحولات خاورمیانه، روابط ایران-چین، قفقاز، اوکراین، و دینامیکهای قدرت جهانی ـ از مهمترین موضوعات بحث در گفتمان سیاست خارجی ایران معاصر باقی ماندهاند. در شرایطی که ایران در یکی از حساسترین دورههای سیاست خارجی خود قرار دارد ـ بهویژه در ارتباط با مذاکرات احتمالی با دولت ترامپ ـ صدای تحلیلی-کارشناسی قهرمانپور، با ترکیب پشتوانه آکادمیک و تجربه عملی در ساختار دیپلماسی ایران، یکی از مرجعهای اصلی این گفتوگو خواهد بود.
سوالات متداول
رحمان قهرمانپور کیست؟
دکتر رحمان قهرمانپور (متولد ۱۳۵۵) پژوهشگر ارشد روابط بینالملل و تحلیلگر شاخص مسائل سیاست خارجی ایران است. او دارای کارشناسی فیزیک کاربردی از دانشگاه ارومیه و دکترای روابط بینالملل از دانشگاه شهید بهشتی است. حوزههای تخصصی او شامل سیاست خارجی ایران، مذاکرات هستهای و برجام، روابط ایران-آمریکا، روابط ایران-چین، خاورمیانه، قفقاز، و موضوعات حماس-اسرائیل است.
تحصیلات رحمان قهرمانپور چیست؟
قهرمانپور یک مسیر تحصیلی نسبتاً غیرمعمول دارد: کارشناسی فیزیک کاربردی از دانشگاه ارومیه، و سپس دکترای روابط بینالملل از دانشگاه شهید بهشتی. این ترکیب دوگانه ـ علوم پایه + علوم سیاسی ـ به او توانایی منحصربهفردی در تحلیل ابعاد فنی-سیاسی موضوعات هستهای و خلع سلاح بخشیده است.
نقش قهرمانپور در تیم هستهای جمهوری اسلامی چه بود؟
قهرمانپور در حدود سال ۱۳۷۹، به واسطه حسین موسویان (مذاکرهکننده ارشد هستهای دولت خاتمی)، به گروه تحقیقاتی «تیم مذاکرهکننده هستهای» جمهوری اسلامی پیوست. چند سال بعد، در دوران ریاست حسن روحانی بر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، به سمت مدیر گروه «مطالعات خلع سلاح» این مرکز منصوب شد ـ یکی از تخصصیترین گروههای پژوهشی ایران در حوزه خلع سلاح و کنترل تسلیحات.
چرا رحمان قهرمانپور بازداشت شد؟
قهرمانپور در خرداد ۱۳۹۰، به اتهام «چاپ مقاله در مجلات خارجی به زبان انگلیسی و حضور در کنفرانسهای بینالمللی» بازداشت شد ـ اتهاماتی که در ادبیات قضایی ایران معاصر، معمولاً به نشانه احتمالی همکاری با کشورهای خارجی تفسیر میشود. این بازداشت، در حالی صورت گرفت که او پژوهشگر یک نهاد رسمی نظام (مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت) و در عین حال استاد دانشگاه بود.
چه زمانی رحمان قهرمانپور از زندان آزاد شد؟
قهرمانپور دوره محکومیت خود را در بند ۳۵۰ زندان اوین ـ بند ویژه زندانیان سیاسی و عقیدتی ـ سپری کرد و در روز جمعه ۳۰ خرداد ۱۳۹۳، پس از حدود سه سال زندان، با پایان دوره محکومیت آزاد شد. این آزادی، در سال دوم دولت حسن روحانی صورت گرفت.
چارچوب فکری قهرمانپور در تحلیل سیاست خارجی ایران چیست؟
یکی از مهمترین تزهای نظری قهرمانپور، نظریه دوگانه «آرمانگرایی-واقعگرایی» است. در این چارچوب، او معتقد است که «سیاست خارجی ایران همواره متأثر از آرمانگرایی در محیط داخلی و واقعگرایی در محیط خارجی بوده است.» در نگاه او، تحولات داخلی ایران به دلایل تاریخی و فرهنگی، آرمانگرایی و بلندپروازی را تعریف میکنند، در حالی که محیط خارجی، مانعی در برابر این بلندپروازی است.
قهرمانپور در چه رسانههایی فعال است؟
قهرمانپور در طیف گستردهای از رسانههای شاخص ایران تحلیل ارائه میدهد، از جمله: دنیای اقتصاد، اعتماد آنلاین، جماران، اکوایران، خبرگزاری انصاف نیوز، فرهیختگان، شورای راهبردی روابط خارجی، دیپلماسی ایرانی، و هفتهنامه مثلث. این تنوع رسانهای، نشاندهنده پذیرش فراگیر اعتبار کارشناسی او در طیفهای مختلف فکری-سیاسی است.
دیدگاه قهرمانپور درباره روابط ایران-چین چیست؟
قهرمانپور در حوزه روابط ایران-چین، رویکردی نقادانه و چندبعدی دارد. در نقطه مقابل تحلیلگرانی که همصدایی پکن با اعراب (بهویژه عربستان) را بهمعنای «پشت کردن چین به ایران» میدانند، او معتقد است که این همصدایی «الزاماً به معنای دور شدن از ایران نیست.» این موضع، نشانهای از نگاه ساختاری و دور از قطبیسازی او به دیپلماسی شرق ایران است.
آیا رحمان قهرمانپور همچنان فعال است؟
بله، قهرمانپور یکی از پر حضورترین تحلیلگران مسائل بینالملل در رسانههای ایران است. او بهطور پیوسته در نشستهای تخصصی اندیشکدهها (از جمله پژوهشکده تحقیقات راهبردی و شورای راهبردی روابط خارجی) بهعنوان سخنران اصلی حضور مییابد، یادداشتهای تلگرامی و مقالات تحلیلی منتشر میکند، و در رسانههای شاخص ایران به موضوعات روز سیاست خارجی ـ از مذاکرات با ترامپ تا تحولات منطقهای ـ میپردازد.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبتنام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیامهای توهینآمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام