طنین تاریخ | قسمت اول | سخنرانی محمدرضا شاه پهلوی در سال ۱۳۳۳ در نخستین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد

آنچه در "طنین تاریخ" می خوانید و می شنوید

از مرداد 1323 تا مرداد 1359؛ در ایران چه گذشت

"طنین تاریخ" عنوان برنامه ای از ویژه برنامه های رادیو ایران اینترنشنال با اجرای عبدالله عبدی است که سعی دارد با نگاه تاریخی به وقایعی که از سال های دور تا به امروز در ایران گذشته قدمی در آگاهی و اطلاع رسانی بیشتر برای مخاطبان بردارد.

آنچه در قسمت اول این برنامه به آن پرداخته شد، نگاهی به وقایع 25 و 28 مرداد سال 1332 دارد.

"چه گذشت؟ چه گفتند و چه شنیدیم. از آن‌ها که فقط نامشان شنیدیم و آنچه تصور کردیم تنها روایت‌هایی بود که برایمان گفتند. در طنین تاریخ، بی‌آنکه قضاوت کنیم یا بیاریم و بکاریم، خود خودشان را می‌شنویم." این مقدمه شروع "طنین تاریخ" با اجرای عبدالله عبدی است.

عبدی ماجرای ماههای مرداد 1323 تا 1359 را اینطور روایت می کند:"امروز با هم به سال 1333 سفر می‌کنیم. به مرداد. در مردادهای ایران چه‌ها که نگذشت. دو پادشاه پهلوی که گویا مرداد برایشان خوش‌یمن نبود. رضا شاه پهلوی که در مرداد 1323 درگذشت، فرزندش نیز در مرداد 1359 چشم از جهان فرو بست. اما مرداد در بین آن‌هایی که تاریخ را رقم می‌زنند، بیست و پنجم و بیست و هشتمش ماجرای خاصی دارد. دو کودتا بر علیه دولت محمد مصدق که اولی در 25 مرداد شکست خورد و دومی در 28 مرداد همان سال پیروز شد. البته بر سر همین عبارت کودتا اختلاف نظرهای زیادی وجود داشته و دارد. همان زمان پادشاه وقت آن را رستاخیز ملت ایران نامید و شاعران شعرها برایش سرودند و خنیاگران قطعات متعددی از ترانه برایش خواندند و در سالگردهایش به همین نام، یعنی رستاخیز ملت ایران جشن‌ها برگزار کردند. صحبتم به درازا کشید. می‌خواهم شما را با خود به مرداد سال کبیره 1333 خورشیدی ببرم تا طنین تاریخ را از تاریخ‌سازان بشنوید. 27 مرداد 1333 مصادف بود با هجدهم ذی‌حجه در ماه قمری. 18 ذی‌حجه در تقویم شیعیان روز عید غدیر خم است. همین روز دقیقاً اولین سالگرد پس از برکناری محمد مصدق، سی‌امین نخست‌وزیر ایران از نخست‌وزیری است. محمدرضا شاه پهلوی به یمن پیروزی در رستاخیز ملت ایران در 28 مرداد 1332 با تبریک روز عید غدیر خم آغاز می‌کند."

در ادامه این برنامه صدای محمدرضا شاه پهلوی پخش می شود که می گوید:"هر دفعه که در جهان سپاس عالیه تقوی و خدمت گزاری به خلق مورد شناسایی و تقدیر واقع می شود قدمی که بشریت به سوی تکامل برمی دارد. روز غدیر خم یکی از روزهای صعود بشر به سوی کمال است. روزی است که پیغمبر اکرم، علی بن ابی طالب (ع) را برای ما رهبر زندگانی و سرمشق تقدیر و عدالت و فداکاری قرار می دهد. ما همه می دانیم که پیروی از پیشوا یعنی ایمان به عدالت و وفاداری و از خود گذشتگی تنها راه مستقیم سعادت و سربلندی است. اتفاقا فردا روزی است که در سال پیش شما فرزندان رشید ایران رستاخیز بیست و هشتم مرداد را به پا کردید و ایمان خود را این حقایق جاوید به ثبوت رسانیدید. شما به حکم سرشت پاک ایرانی و غیرت ملی برای حفظ آب و خاک و شرافت خود به طور ساده و طبیعی عملی انجام دادید که از حقیقت امر شاید بی خبر بودید. ظاهر این است که وقتی دانستید برخلاف اصول مشروطیت از فرمان ما سرپیچی شده و برخی در منازل قانون راه سرکشی و طغیان پیش گرفته اند، در یک روز و یک ساعت در سراسر کشور قیام کردید و سرکشان را از خیال شوم خانه برانداز خود پشیمان و مرد و قانون را دوباره ساختید. آیا در آن موقع به عظمت این گام و تاثیر عمیقی که در سرنوشت ملت کهنسال ما داشت پی برده و به خطر جبران ناپذیری که ما را تهدید می کرد متوجه بودید؟ اما متاسفانه آن عصیان و خلاف کشور ما را به پرتگاه نیستی می کشانید و چیزی نمانده بود که ما هم به سرنوشت فداشدگان این آشوب و آشفتگی که در جهان حکم فرماست گرفتار شویم و خدای نکرده موجودیت خود را که مدیون هزاران سال فداکاری نیاکان پر افتخار ماست، از دست بدهیم. گرچه به فضل خداوندی و همت شما آن خطر گذشت لیکن هنوز برای تعمیر خرابی های مادی و به خصوص زیان های معنوی آن زمان زیادی لازم خواهد بود.

عبدی پس از قطع شدن صدای محمدرضا شاه توضیح می دهد که همون طور که شنیدید شاه وقت ایران با ستایش پیامبر اسلام و امام اول شیعیان، اقدامات 28 مرداد 1332 را ستود. نکته جالب این بخش از سخنرانی تاکید پادشاه به مبانی اسلام شیعه است. محمدرضا شاه به رستاخیز اشاره می کند و 28 مرداد را رستاخیز ملت ایران می داند. ادامه این سخنرانی را که در دل تاریخ نهفته بود بشنوید.

آنچه در ادامه می خوانید ادامه صحبت های محمدرضا شاه است:"شما فرزندان برومند و برازنده ایران وظیفه میهن پرستی و مردانگی خود را به جا آوردید. ولی برای مرمت ویرانی ها و احراز مقام بلند دیرین، چشم میهن همواره به شما از طریق ایران پرستی و فداکاری است و آگاه باشید و بدانید که سعادت و سرافرازی کشور در نتیجه اتحاد و عدالت و فداکاری خواهد بود. سپاسگزاری ما از خداوند متعال که این کشور پهناور و این همه استعداد آب و خاک و نعمت طبیعی را به ما عطا فرمودید. امیدواریم که به نیروی اراده و همت و کوشش از این عطایای خاص بهره مند شویم و ایران عزیزمان را در آینده نزدیکی به کمال آبادانی برسانیم.

مجری: محمدرضا شاه پهلوی به خرابی ها و زیان های معنوی آن دوران اشاره می کند و می گوید برای آبادی ویرانی های مورد اشاره اش زمان لازم است. 28 مرداد 1332 به قدری در ذهن پادشاه پررنگ است که تا مدت ها هم او و هم اعضای بلند پایه دربار و دولتمردان پهلوی هم در صحبت هایشان به این واقعه اشاره می کنند و آن روز را می ستایند. همان طور که در ابتدا گفتم در اطلاق عبارت کودتا به واقعه 28 مرداد 32 اختلاف نظرها بود. اما بعدها در سال 2000 مادلین آلبرایت و در سال 2009 باراک اوباما نقش آفرینی آمریکا در کودتای 28 مرداد ایران تایید کردند. جکسترا وزیر امور خارجه وقت بریتانیا تنها مقام رسمی این کشور بود که در طول این سال ها با اشاره ای گذرا به نقش این کشور در کودتای 28 مرداد آن را از موارد بارز مداخله بریتانیا در امور داخلی ایران خواند. باراک اوباما اولین و تنها رئیس جمهور آمریکاست که در سال 2013 علاوه بر بار قبل، در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد از دخالت کشورش در براندازی دولت محمد مصدق ابراز تاسف کرد. همچنین جکسترا وزیر امور خارجه سابق بریتانیا در مراسم افتتاحیه نمایشگاه ایران در دوران شاه عباس صریحا مداخله در کودتای 28 مرداد 1332 را تایید کرد و گفت کمک به رضا شاه و مشارکت در کودتا علیه مصدق، از اشتباه های بریتانیا بود. ترانه و سرودی که شنیدید از همان موسیقی هایی است که در وصف 28 مرداد به عنوان رستاخیز ملت ایران در دوران پهلوی ساخته شد. در قسمت های بعدی بیشتر به این رویداد مهم تاریخی خواهم پرداخت. تاکید می کنم من در این برنامه قضاوتی درباره وقایع نمی کنم و صرفا بی واسطه آن را برای شما از دل تاریخ می یابم و تاریخ و ناشنیده های آن را برایتان روایت می کنم. من عبدالله عبدی تهیه کننده و مجری طنین تاریخ از شما برای همراهی با این برنامه سپاسگزاری می کنم. فراموش نکنید برنامه طنین تاریخ و دیگر برنامه های رادیو ایران اینترنشنال را می توانید به صورت پادکست هم دریافت کنید. سروده ای از اردلان سرفراز پایان بخش این قسمت از طنین تاریخ است.

تاریخ وحشت‌کده‌ای بی‌رحم و بی‌ترحم است. دریای آتش است و خون پیوسته در تلاطم است. شمشیر فاتحان، قلم مرکب خون مردم است. بدرود.