مجری: چه گذشت؟ چه گفتند و چه شنیدیم؟ از آن ها که فقط نامشان را شنیدیم و آنچه تصور کردیم تنها روایت هایی بود که برایمان گفتند. اما در طنین تاریخ بی آنکه قضاوت کنیم یا بیاراییم و بکاهیم خود خودشان را می شنویم. درود بر شما. من عبدالله عبدی در قسمت چهارم با ارمغانی از طنین تاریخ همراه با شما شنوندگان رادیو ایران اینترنشنال هستم. برنامه ای که با بهره گیری از صداهایی تاریخ ساز و کمتر شنیده شده یا ناشنیده در گنجینه صدای عبدی مدیا تهیه می شود. چند هفته ای است که براندازان و انقلابیون سال 1357 اعلام کرده اند که انقلاب اسلامی به رهبری آیت الله خمینی پیروز شده است. مردمی که سرخوش از پیروزی انقلابشان در کوی و برزن شادی می کردند و در انتظار اوضاعی بهتر برای زندگی شان بودند. حال انقلاب اسلامی نیازمند تبیین مواضع و دیدگاه های انقلابی دارد. بنابراین نزدیکان به رهبر انقلابی که حال امام امت شده بود از منظر خودشان به بیان مواردی پرداختند که تا پیش از این مردم ایران زمین حتی به آن فکر هم نمی کردند. یکی از این موارد حجاب بود که از دوران رضا شاه و رفع حجاب تا ایران پس از سال 57 و الزام آهسته به حجاب و اجبارش که همین امروز هم بر شئون حکومت داری سایه افکنده، چالشی برای ایرانیان به شمار می رود. اسفند سال 1357 است و سید ابوالحسن بنی صدر هم به عنوان یکی از نزدیک ترین افراد به سیدروح الهه خمینی به تبیین دیدگاه اسلامی حکومت جدید می پردازد.
بنی صدر: تمام واقعیت مسئله اساسی کیش شخصیت، نتیجه همین کار فکره. غالب دخل و تصرف هایی که در اطلاعات و اخبار و افکار می شه نتیجه همین نظریه هایی است که هر انسانی برای خودش می سازه و او رو ضابطه قرار میده. هر واقعیتی از خارج مثل این، زود میده به اون دستگاه. اگر دید می خوره بهش میگه حالا بیا برو. یه قرنطینه و به اصطلاح یه ساواکی درست می کنه برای فکر خودش و هر کسی رو اول از اون ساواک رد می کنه. اگر رد شد و عیبی در کارش نبود میگه حالا تو بیا برو تو کله. دستگاه صافی موجب می شه که کله یعنی مغز من و شما دیگه اطلاعات رو همون جور که هستن نمی گیره. جوری می گیره که شما اون نظریه صافش کرده بهش داده.
مجری: سید نصرالله بنی صدر، پدر بنی صدر بود که از روحانیون با نفوذ همدان به شمار می رفت و رابطه صمیمانه ای با سید روح الله خمینی داشت. بنابراین بنی صدر جوان مومن انقلابی آن روزگار هم به واسطه رشد در خانواده ای روحانی به علوم مذهبی و مبانی اسلام آشنایی داشت و هم به واسطه تحصیل در فرهنگ و تسلطش به زبان های عربی و فرانسه و همنشینی در گعده های روشنفکری، ذائقه جامعه نواندیش آن روزگار را می شناخت. جلساتی تشکیل شد و او مباحثه می کرد و در این جلسه زمستانی، پوشش و حجاب موضوع مباحثه اوست.
بنی صدر: فکر پوشش متاثر از این رابطه سیاسی که ایجاد می کنه سیاسی رو. این است که در این جامعه ای که ما هستیم واقعا در استخدام دولتی این شکل و قیافه پس می دونید که قضایا از این قراره. حالا ما می خوایم یه کوششی داشته باشیم که لطف فرموده این جاذبه جنسی پسر و دختر نقشی نداشت، نقش سیاسی نداشته باشه. این آزاد کننده است یا اسیر کننده است اگه ما یه ؟؟؟ 5 کردیم. خدا پدر شما را بیامرزه. بیایم سر ضابطه ایدئولوژیک و فرهنگی که از طریق روابط جنسی برقرار می شه. خب شما که پوشش معینی رو بر اساس نمودن زیبایی ها انتخاب می کنید، نمایش دادن زیبایی ها در برلین ما این بحث رو می کردیم. یک دختر خانمی گفت چرا زن نباید زیبایی های خودش رو نشون بده؟ گفتیم خب اولا این چرا رو به مرد هم می شه گفت. چرا مرد نه. بله دلیلی نداره که مردها هم همین کار رو می کنن. نه اینکه نمی کنن.
مجری: بنی صدر که مدت ها در فرانسه و فضای باز اروپا زندگی می کرد فکر می کرد که می تواند با شناختش از توحید، لا اکراه فی الدین را در اصلی به نام اصل عدم زور پیاده کند.
بنی صدر: عرض بکنم اساسی ترین حجاب آدمی، تصحیح دستگاه اطلاعاتی آدمه که زور رو نفی بکنه یا نکنه. از اینجاست که حجاب شروع می شه. اگر شما اصل زور رو پذیرفتید ؟؟؟ 6.11. اگر چنانچه این اصل رو نپذیرفتی، خود به خود لباس متناسب با اصل عدم زور رو می پوشی. هیچ احتیاجی هم نداره کسی به شما بگه به زور فلان چیز رو بپوش. چون خودش بدتر از همون قضیه اول، نتایج منفی تری به وجود میاره. مطلب این است که توحید ما با اصل عدم زور است. ما می خواهیم انسان در رابطه با خدا از زور آزاد بشه.
مجری: در همین جلسه زمستانی بنی صدر به گفت و شنود با مخاطبان حاضر نیز می پردازد و یکی از زنان حاضر از او می پرسد که آیا منظورش از این پوشش چادر است؟ بنی صدر سعی می کند نگاهش را بهتر توضیح دهد.
بنی صدر: البته ما نگفتیم از بین نمیره. ما هم داریم همین کار رو می کنیم که از بین بره دیگه. پس داریم چیکار می کنیم اینجا؟ (خانمی که صحبت می کنه: میگن چادر سر کن). نه اون حالا حرف ما نبود. اون حرف ما نبود. حرف ما این بود که شما پذیرفتید که پوشش یک نقش اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی دارد. ما گفتیم اگر بخوایم رابطه ها بر زور استوار باشه، نابرابری ایجاد می کنه و این نابرابری ها گاه کشنده می شه برای جامعه ما. و اگر ما بخواهیم بر عدم زور رابطه رو استوار بکنیم، روابط رو استوار بکنیم این متاثر می شه پوشش آدمی. حتی اگر چنانچه، شما گفتید زنان پذیرفتن که اگر یک طرف هم اصل عدم زور رو در بینش خودش بپذیره طرف مقابل اون رو تحریک بکنه اون می تواند تحریک نشود.
مجری: باید توجه داشت که این صحبت ها در کوران انقلابی است که هر کدام از آن ها که برای خود نقشی در کشوری که کمی بعدتر نوع حکومتش جمهوری اسلامی تعیین می شود قائل هستند، می خواهند به نحوی خود و دیدگاهشان را به بنیانگذارش نزدیک تر نشان بدهند تا سهمی بزرگ تر از کیک قدرت داشته باشند و این صدای بنی صدری است که حتی سال ها پیش از انقلاب 57، البته به روایت خودش می گفت که او روزی رئیس جمهور ایران می شود و شد و می دانیم که چه شد. شاید همان نگاه، بخش پایانی صحبت بنی صدر را اینگونه نشان می دهد.
بنی صدر: قبول کردید که پوشش نمی توانید شما در جامعه ای زندگی می کنید که پوشش یک نقش اجتماعی داره. اگر ما بخوایم یک جامعه توحیدی داشته باشیم و زنان و مردان ما در اجتماعات رابطه مغز با مغز برقرار بکنن ما باید نابرابری هایی که از طریق رابطه تن با تن به وجود میاد به حداقل برسونیم. یه پوششی می خوایم متناسب با این. حجاب اسلامی هم قبول کردیم. شروع می شه با بینشی که بر پایه رابطه انسان و خداست بر عدم زوره. از اینجاست که واقعیت اعمال شما به طور کلی منقلب می شه. جور دیگه عمل می کنید. جور دیگه که عمل کردید طبیعتا این پوشش از اون متاثر می شه.
مجری: موضع نخستین رئیس جمهور تاریخ ایران درمورد حجاب و اجبار آن در داوری ها و شایعات و تبلیغاتی که به گفته خودش روایت های دروغ است، تنیده شده. به حدی که تا مدت ها پس از فرارش از ایران که خود و هوادارانش خود را کودتای 30 خرداد می خوانند در برخی از جلسات از او می پرسیدند آیا شما گفتید که موی زن اشعه دارد؟ در هر حال آنچه تاریخ نشان می دهد این است که بنی صدر هیچ اعتقادی به حجاب اجباری نداشته. شاید اگر در این باره نظر آیت الله محمدرضا مهدوی کنی که عضو حلقه اولیه شورای انقلاب بود و سرپرستی کمیته انقلاب اسلامی به عنوان اولین نهاد انقلابی مسلح را در اون روزگار برعهده داشت و بعدترها در بسیاری از مناصب مهم حکومتی نقش آفرین بوده، تاییدی مهم بر مخالفت بنی صدر با حجاب اجباری باشد.
محمدرضا مهدوی کنی: همون ایام سر و صدا شد که آخه یعنی چه که حالا جمهوری اسلامی شد و یه مشت خانم ها مثلا میان با این لباس ها آرایش کرده. توی وزارت خونه ها میاد میگه مناسب نیست با جمهوری اسلامی. این بود که امام دستوری فرمودند که خانم ها یا باید حجاب داشته باشن و یا اینکه باید اخراج بشن. اولین موردی که در مسائل اسلامی باز من دیدم بنی صدر موضع گیری کرد اینجا بود. در شورای انقلاب بنی صدر گفت یعنی چه؟ من به زنم هم نمیگم لچک سرش کنه. تعبیرش لچک بود. تعبیری که مثلا توهین آمیزه مثلا لچک. می گفت من به زنم هم نمیگم لچک سرش کنه. دلش خواست خب بکنه. خوبه بکنه. اصلا مسائل دینی اکراهی نیست که. لا اکراه فی دین. حتی یادمه این آیه رو می خوند که لا اکراه فی دین. زور می شه. خب بالاخره یه کسی دلش نمی خواد شال بزنه. یا حجاب داشته باشه. ولی خب امام دستور قاطع داده بود هر کس که دیگه حجاب رو نمی خواد تسویه کنه. بازخرید کنه بره.
مجری: در هر صورت آنچه می دانیم این است که کمی بعدتر استقرار انقلابیون، به دستور صریح رهبر و بنیانگذار آن، حجاب رفته رفته به اجباری حکومتی تبدیل شد و به عنوان یکی از ارزش ها و اصول جمهوری اسلامی شمرده می شود. فتح خاکریزی توسط انقلابیون که توسط دشمن به شمار می رفت و حال که می بینند آن موضع، خاک خودی بوده و دشمن بازگشت به موضع در دیدشان عقب نشینی تلقی می شود و عقب نشینی برای فاتح هر موضعی آسان نیست. من عبدالله عبدی تهیه کننده و مجری طنین تاریخ از شما برای همراهی با این برنامه سپاسگزارم و امیدوارم این برنامه را پسندیده باشید. فراموش نکنید که برنامه طنین تاریخ و دیگر برنامه های رادیو ایران اینترنشنال را می توانید به صورت پادکست هم دریافت کنید. بدرود.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبتنام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیامهای توهینآمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام