ایران بی‌آب؛ زنگ فروپاشی اقلیمی | چگونه یک سرزمین را به مرگ کشاندند؟ با حضور محمد درویش کارشناس ارشد محیط زیست، مرتع و آبخیزداری و کنشگر محیط زیست

عبدی مدیا: درود عرض می کنم به شما مخاطبان اندیشمند فرهیختگان و همراهان عبدی مدیا امروز قرار است صدای ما را زیر لایه های فرونشسته خاک بشنوید از دل یک کشور تشنه سرزمینی در مرزفراموشی. اگر به اینجا رسیدید یعنی هنوز فکر می کنید پرسیدن گناه نیست و شاید حتی آغاز رهایی است. اینجا ما نه دنبال تاییدیم نه تکذیب، ما به دنبال فهمیدنیم گاهی برای فهمیدن باید از دل آتش عبور کرد از این جنس گفتگوها را مفید می دانید همین الان کانال را سابس کراب بکنید زنگوله را بزنید نظرتان را بگویید سوالتان را بپرسید نگذارید این صدا در سکوت بماند. امتداد این صدا شما هستید که می توانید به جریان آزاد اطلاعات کمک کنید به بازنشر این گفتگوها کمک کنید با بدنه همراه هستید هر صدای مستقلی به پشتوانه ای شایسته نیاز دارد آن پشتوانه شایسته شما هستید می توانید با حمایت مالی به میزان یک یا چند فنجان قهوه صدای مستقل عبدی مدیا را حمایت بکنید.

خیلی ها منتظر این برنامه بودند. ما ملتی بودیم که هنر استفاده از آب در ریشه ما بود از قنات و کاریز و رود و چشمه تا چاه های چند هزار متری امروز صدای کشیدن پمپ از مخزن جای زمزمه زیبای آب را گرفته است، ایران تشنه است نه فقط از بی بارانی بلکه از بی فکری، نه تنها از کم آبی بلکه از بی خردی تاریخی که آب و خاک را فراموش کرده است. تهران پایتخت ایران اکنون در پرتگاه بی آبی مطلق ایستاده است سفره های زیرزمینی تهی شده اند با التماس به آسمان نگاه می کنیم و مسئولان پمپ و مخزن پیشنهاد می دهند این نگرانی ماست. در این میانه پرسش اصلی این نیست که چه قدر باران داریم پرسش این است چرا مدیریت نداریم؟ چرا کسی به فکر حق آبه آینده نبوده است؟ چه کسی تصمیم گرفت سرنوشت یک سرزمین را قربانی توسعه کند و اکنون زنگ ها به صدا درآمده اند نه برای کس دیگر نه در کشور دیگر زنگ پایان یک سرزمین درست همین جاست در قلب ایران. بی آبی از بحران گذشته به مرز فروپاشی اقلیمی رسیده است سال ها پیش در میانه غوغای توطئه و فریاد و وعده های بزرگ صدایی برخواست نه از پشت میز بلکه از دل خاک حرف می زد صدایی که باران را نه فقط نعمت که آزمون می دانست و خشک سالی را نه بلای آسمان که حاصل سیاست های زمینی می دانست او از آب گفت اما مرادش فقط آب نبود از درخت گفت اما به ریشه های جامعه اشاره داشت و از خاک به مثابه حافظه زخمی یک ملت حرف زد میهمان امشب من نیاز به معرفی ندارد او یکی از صریح ترین دلسوزترین صداهای محیط زیستی ایران است محمد درویش نویسنده ، پژوهشگر فعال پرآوازه محیط زیست و راوی آرام یک فاجعه بی صداست و شاهدی بر فروپاشی اقلیمی. خیلی خوشحالم که می توانم امشب با شما گفتگو کنم بسیار متاسفم که باید از موضوع کم آبی موضوع برنامه من با شما باشد امید داشتم روزی با شما از آبادانی صحبت بکنم و چهره های آبادی را برای من و بینندگان به تصویر بکشید ولی حضور شما در این برنامه سعادتی است. ماجرا چه قدر جدی است؟ درباره کم آبی حرف می زنیم یا مرگ یک سرزمین

محمد درویش: ممنونم که این فرصت را در اختیار قرار دادید تا در رسانه پربیننده تان در مورد موضوعات مهم محیط زیست با هم گفتگو کنیم. مسئله آب و خشکسالی همان طور که در مقدمه اشاره کردید یک مسئله پرقدمتی در ایران است و همیشه ایرانیان در طول چند هزار سال گذشته که یکی از دیرینه ترین تمدن های بشری را داشتند درگیر ماجرای خشکسالی بودند ما به هر حال در یک بخشی از کره زمین مستقر هستیم که در عرض 25 تا 40 درجه نیم کره ی شمالی که بهش کمربند خشک جهان می گویند این منطقه بین یک سوم تا یک چهارم میانگین جهانی بارندگی دارد و تبخیرش دست کم دو برابر بیشتر از میانگین های جهانی است روند خاک سازی در این منطقه دو برابر بیشتر از میانگین روند خاکسازی در کره ی زمین است این ها واقعیت های بوم شناسی و اکولوژیکی این سرزمین است و با وجود این واقعیت ها درایتی در زنان و مردان این سرزمین بوده که توانستند چند هزار سال به بقای تمدنی خودشان ادامه بدهند. 

اما الان متاسفانه ما با یک بحران واقعا جدی روبه رو شده ایم و این بحران ناشی از این است که ما این واقعیت های بوم شناختی را به سخره گرفته ایم آنها را جدی نگرفته ایم و فکر کردیم با غلبه بر تفکر سازه ای در مدیریت آب با تکه غلو آمیز به ابزار فناوری و تکنولوژی می توانیم هر چالش محیط زیستی را حل کنیم خب عملا این اتفاق نیفتاده و الان در چنین وضعیتی با همدیگر صحبت می کنیم که مطابق آمارهای رسمی شرکت مدیریت منابع آب ایران میزان ناترازی سفره های آب زیرزمینی از مرز 150 میلیارد متر مکعب گذشته یعنی ایرانیان در طول نیم قرن اخیر 150 میلیارد متر مکعب بیشتر از آن چیزی که وارد آب خوان ها شده برداشت کرده اند که یکی از بالاترین رکودها در جهان است این ماجرا موقعه ای تامل برانگیزتر می شود که اخیرا سرپرست دانشگاه تهران که خودش یکی از اساتید نامدار رشته آبیاری است آقای دکتر امید گفت که من به این رقم رسمی دولتی قبول ندارم این رقم دست کم 250 میلیارد متر مکعب است که خیلی مسئله را تکان دهنده تر می کند و باز اخیرا پژوهشی که در دانشگاه شیراز انجام شده و آقای دکتر عباس کشاورز از پیشکسوتان بخش کشاورزی هم اتکا کرده حتی می گوید این رقم باز بالاتر است و 350 میلیارد متر مکعب است به هر حال حتی همان 150 میلیاردش هم فاجعه است سبب شده که ما جزو سه کشور اول دنیا از نظر فرونشست زمین قرار بگیریم و مطابق آخرین پژوهش هایی که سازمان زمین شناسی کشور انجام داده دست کم صد هزار کیلومتر مربع از خاک ایران درگیر فرونشستی بیش از دو سانتی متر در سال است که باز این خودش یک رکورد بی نظیر در کل کره زمین است ما در یک جاهایی از این سرزمین در استان فارس در بین دشت فسا و جهرم تا 54 سانتی متر در سال فرونشست نقطه ای را گزارشش شده که این می شود یک چیزی حدود 140 برابر آن چیزی که می گویند شرایط بحرانی در همین جنوب غربی تهران در دشت شهریار تا 36 سانتی متر در سال گزارش شده در مشهد چناران 25 سانتی متر در اصفهان 23 سانتی متر و وضعیت واقعا نگران کننده است به جز استان گیلان تا حالا گزارش فرونشست درش رسما تایید نشده در سی استان دیگر با بحران بزرگ فرونشست زمین که ناشی از ناترازی پیوسته منابع آبی است روبه رو هستیم.

وقتی از ناترازی آب و فرونشست صحبت می کنیم نباید ما را غافلگیر کند این پدیده حاصل دست کم سی سال تداوم ناترازی بوده سی سال متولیان آب کشور متوجه نشدند که میزان برداشت و میزان تغذیه با هم برابر نیست یا متوجه شده اند و صدایشان را نتوانستند به گوش حاکمیت و دولتی ها برسانند 

عبدی مدیا: بد نیست بگویید ناترازی چیست همه اش صحبت یک واژه ای هست حداقل به نظرمی رسد که مردم نیاز دارند با توجه به اینکه این بی اعتمادی گسترده وجود دارد یک منبع مورد اعتماد و بی طرف مثل یک فعال محیط زیست که نفع و ضرری ندارند تعریفی بدهد که ناترازی چیست و بعد چه طور شد به این جا رسیدیم. 

محمد درویش: ما یک چیزی دور و بر صد تا 105 میلیارد متر مکعب آب قابل استصال در سال هست یعنی می توانیم برمبنای ریزش های آسمانی که در این کشور اتفاق می افتد برای حدود 100 تا 105 میلیارد متر مکعب برنامه ریزی کنیم از این میزان اگر رندش کنیم و صد بدانیم حدود 46 تا 47 میلیارد متر مکعب آب های سطحی است و حدود 53 میلیارد متر مکعب در زمین فرو می رود و آب های زیرزمینی است. یعنی اینکه ما اگر که به میزان همان حدود 50 تا 53 میلیارد متر مکعب از زیرزمین هر سال آب برداشت کنیم با فرض اینکه میانگین ریزش های آسمانی تغییر نمی کند که البته تغییر می کند مثلا امسال که با هم صحبت می کنیم میانگین ریزش های آسمانی تا اول مرداد حدود 38 درصد کمتر از میانگین دراز مدت است ولی فرض می کنیم برابر باشد بیشتر از 52 53 میلیارد متر مکعب نباید برداشت کنیم که بتوانیم تغذیه و برداشت برابر باشد حالا داریم در شرایطی با هم صحبت می کنیم همان طور که گفتم بین 150 تا 350 میلیارد متر مکعب ناترازی ایجاد شده یعنی خیلی خیلی بیشتر از آن چیزی که در سفره هایمان تغذیه شده فرو رفته در آب خوان ها در قنات ها و در چاه ها می توانستیم برداشت کنیم برداشت کردیم و به همین خاطر سطح آب زیرزمینی مان پایین و پایین و پایینتر رفته آمارها شرکت مدیریت منابع آب می گوید که در دشت های مرکزی ایران این رقم تا 2 متر در سال اتفاق افتاده که واقعا تکان دهنده است در یک کلام ناترازی نشان دهنده این است که ما بالانس اکولوژیکی منابع آبی این سرزمین را به رسمیت نشناختیم 

عبدی مدیا: آن طور که من متوجه می شوم ما از دیرباز در واقع هنر استفاده از منابع آبی را داشتیم و یک جورایی صادر کردیم یعنی می دانستیم باید چگونه از این منابعی که داریم استفاده می کنیم چه جاهایی کشت می شد اصلا کشت دیم وجود داشت کشت آبی وجود داشت این ها خودش به هر حال می شود ساعت ها در موردش صحبت کرد که ایران از دیرباز آیا می شود این را به صورت قاطع گفت این ناترازی محصول اشتباه صرف مدیریتی است و گرنه ایران در هر شرایطی می توانست از عهده ی امورات آبی خودش بربیاید این گزاره درست است 

محمد درویش: صددرصد درست است، در واقع اتفاقی که در ایران افتاده متهم شماره یکش بی درایتی در نظام تدبیر کشور است 

عبدی مدیا: شما به جز اینکه به امور مربوط به محیط زیست آشنا هستید و این فضا را خوب می شناسید با فرهنگ هم آشنا هستید با فرهنگ مدیریتی هم آشنا هستید اگر بخواهیم یک دلیلی بگوییم آیا کسانی که این مدیریت را انجام می دادند چه سدسازی چه بحث های مربوط به خودکفایی گندم یا مسائل این چنینی در حوزه کشاورزی یا تاسیس صنایعی که در محل های نامناسب یا هر چه که وجود دارد شما اگر بخواهید به صورت فرهنگی اشاره بکنید چه چیزی باعث شده که این تصمیم گرفته شود؟ این تصمیم را محصول یک بی توجهی می دانید؟ یا چه چیزی؟ کسانی که این تصمیم را می گرفتند سوادش را نداشتند دلسوزی نکردند نفوذی هایی بودند که از غرب وارد شدند چه بود؟ 

محمد درویش: چند مورد هست چند مولفه هست که ما را به این فرجام ناخوشایند رسانده است یکی اینکه نیم قرن پیش در این کشور چیزی حدود 30 میلیون نفر آدم زندگی می کردند شما الان در نروژ زندگی می کنید؟ 

عبدی مدیا: ژنو؟

محمد درویش: در ژنو سوئیس هستید نیم قرن پیش سوئیس چه قدر جمعیت داشت؟ 

عبدی مدیا: خیلی کمتر، من خیلی سال نیست که اینجا هستیم کمتر از چیزی که الان هست. 

محمد درویش: نیم قرن پیش کل اتحادیه اروپا یعنی 27 28 کشور حدود 560 میلیون جمعیتش بوده 560 میلیون نفر ولی نیم قرن پیش ایران سی میلیون نفر جمعیتش بود الان مجموعه جمعیت اتحادیه اروپا حدود صد میلیون نفر کاهش پیدا کرده به حدود 460 میلیون نفر رسیده جمعیت ایران دست کم سه برابر افزایش پیدا کرده در این نیم قرن، داریم از اتحادیه اروپا صحبت می کنیم که روی نوار 60 درجه هست بارندگی به مراتب بهتری دارد رودخانه هایش به مراتب پرآب تر هستند تبخیرش به مراتب کمتر است، پس یکی از مولفه هایی که باعث شده با یک چنین فاجعه ای برسیم این است که میزان رشد جمعیت در ایران بسیار زیاد بوده بیشتر از میانگین جهانی بوده و دقت کنید که 50 سال پیش ما یک چیزی حدود 120میلیارد متر مکعب آب قابل استصال داشتیم با سی میلیون آدم، الان آب قابل استصال مان حدود 105 میلیارد متر مکعب شده و جمعیت مان 90 میلیون نفر شده است 50 سال پیش ما یک چیزی حدود 15 میلیون هکتار جنگل داشتیم الان جنگل هایمان 12 میلیون هکتار است یعنی منابع طبیعی مان هم کاهش پیدا کرده است خود این مسئله حتی اگر مدرن ترین دولت روی زمین هم وجود داشته باشد مردمی ترین دولت روی زمین هم وجود داشته باشد چالش بزرگی است یک چالش بزرگی است چون که سرانه آب در دسترس ایرانیان را به حدود 1000 تا 1100 متر مکعب در سال کاهش داده در صورتی که 50 سال پیش این رقم چند برابر بیشتر از امروز بوده 

با یک چنین وضعیتی که جمعیت بالا رفته ما یک دکترینی هم برای توسعه کشور در نظر گرفته ایم و آن هم این است که ما به دلیل اینکه همه ی دنیا با ما دشمن هستند و ما باید مستقل باشیم و روی پای خودمان باشیم باید محصولات غذایی خودمان را تحت هر شرایطی و به هر قیمتی خودمان تهیه کنیم باید برویم سراغ کسب و کارهایی که بتواند استقلال ما را حفظ بکند و بنابراین به واقعیت های بوم شناختی این سرزمین توجه نکردیم آنها را به سخره گرفته ایم آن جمله مشهور آقای محمود احمدی نژاد که وقتی بهش گفتند که آقای رئیس جمهور وضعیت منابع آبی خراب است سفره های آب زیرزمینی تحمل چنین برداشت هایی را ندارد گفت این حرفها چیست هر کس که دندان دهد نان دهد و با این استراتژی فرمان استفاده بیشتر را صادر کرد و در واقع شتاب بیشتر تخریب سرزمین و اندوخته های آبی این کشور را صادر کرد و در واقع ما به جای اینکه براساس واقعیت های بوم شناختی در این سرزمین سراغ یک کسب و کارهایی برویم که نیاز به مصرف آب نداشته باشند برای تولیدش اتفاقا رفتیم سراغ کسب و کارهایی که نیاز به مصرف آب دارد یعنی آب را به جای اینکه یک کالای زیستی بدانیم که عامل تداوم حیات ایرانیان است یک کالای اقتصادی در نظر گرفته ایم و رفتیم سراغ فروشش. از این بدتر اینکه دستگاه متولی آب مستقلش کردیم گفتیم تو پولت را خودت باید در بیاوری از ما دیگر بهت بودجه نمی دهیم یعنی تو هر چه قدر بیشتر بتوانی آب بفروشی یا درآمدت بیشتر است حقوق کارمندانت را می توانی بدهی خب این دستگاهی که نانش در فروش آب است و نه مدیریت مصرف آب مثل آن پنچرگیری می ماند که اگر بهش بگویند که تبلیغ کند لاستیک ها هیچ وقت پنچر نمی شود معلوم است بیزنسش نابود می شود و مخالفت می کند این دستگاه عریض و طویل وزارت نیرو چنین مشکلی دارد یعنی اصلا نرفته سراغ مدیریت مصرف اصلا انگیزه ای ایجاد نکرده الان اگر بیاید و به شهروندان بگوید که آب کمتری مصرف کنید یعنی درآمد خودش را کم کرده تعارض منافع دارد.

هرگز در طول این 40 سال به سمت مدیریت مصرف حرکت نکردیم به سمت کشف منابع بیشتری از آب حرکت کرد که بتواند سدهای بیشتری بسازد طرح های انتقال آب را بیشتر کند آب شیرین کن بیشتری بزند تا بتواند پول بیشتری در بیاورد این خودش پارادوکس ایجاد می کند در بخش های دیگر با این مشکل مواجه بودیم. آمدیم بیمارستان ها و دانشگاه ها و مراکز پژوهشی را خودکفا کردیم گفتیم هر کسی باید برای خودش مشتری پیدا کند مثلا در بخش منابع طبیعی چه بخش خصوصی هست که مسئله اش مثلا کاهش نرخ بیابان زایی و فرسایش خاک هست معمولا است پژوهشگران در این حوزه با مشکلات جدی مواجهند و مجبورند سراغ پژوهش های زرد بروند که نمی تواند مشکلات بنیادی و آینده این کشور را حل کند صدایشان شنیده نمی شود دنبال یک پژوهش هایی می روند که برایش مشتری باشد و وزارت نیروی ما درگیر یک چنین فاجعه ای شده و یک دفعه همه غافلگیر شده ایم ای داد بیداد در پایتخت ایران چرا آب وجود ندارد؟

نظام تدبیر این کشور در کمتر از ده سال به جرات می گویم می توانیم این کشور را به یکی از ثروتمندترین و مرفه ترین کشورهای نه فقط خاورمیانه که دنیا تبدیل کنیم همین الان با همین وضعیت اگر این شیفت مدیریتی اتفاق بیفتد واقعا همچنان فرصت برای برگشت وجود دارد. بدترین اتفاقی که در کشور ما افتاده فرونشست است یعنی الان صد هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را عملا از دست داده ایم این صد هزار کیلومتر حتی اگر دوباره ناترازی را بتوانیم صفر کنیم دست کم بین 50 تا 70 هزار سال زمان می برد تا آن منطقه دوباره تاب آوری خودش را به دست بیاورد به درد تولید بخورد بشود رویش شهرکی ساخت بشود رویش خط آهنی عبور داد بشود خط انتقال نیرو ازش عبور داد. همان صد هزار کیلومتر مربع برای یک سری سازه های سبک که می تواند آن منطقه را تبدیل به یک منبع خورشیدی کند بسیار مناسب است یعنی ما به جای اینکه برویم زمین های دیگری که استعداد کشاورزی را دارند معطل کنیم پنل خورشیدی بگذاریم می توانیم در صد هزار کیلومتر بگذاریم هر هزار هکتار خاک ایران می تواند دست کم هزار مگاوات برق تولید کند به طور متوسط، جایی در کره ی زمین نیست که بالاتر از ایران ادعا بکند که دریافت انرژی خورشیدی دارد و ایران به همراه بخش هایی از آفریقای شمالی عربستان و استرالیا جزو بالاترین منابع دریافت انرژی خورشیدی هست پس ما می توانیم بزرگترین صادرکننده انرژی تبدیل شویم انرژی مازاد خودمان را در اختیار افغانستانی قرار بدهیم که به شدت با کمبودآب روبه رو هست به جایش حق آبه بگیریم برای حریررود هیرمند مشکلات آب مان را در مشهد در سیستان در زابل حل بکنیم و یک دوستی محکم ایجاد بکنیم چون به همدیگر وابسته هستیم اخیرا بغداد بودم 17 بار برق قطع می شود به شدت آن ها با بحران انرژی روبه رو هستند می توانیم پیوندهای بین دو ملت و دولت را با صادرات انرژی به این کشورها افزایش بدهیم در عین حال نرخ انتشار گازهای گلخانه ای را کاهش می دهیم، میزان ناترازی که وابسته بود به نیروگاه های حرارتی یا سدهای برق آبی کاهش می دهیم و به این ترتیب کیفیت زیست پذیری ایران را افزایش می دهیم میزان آلودگی هوا را که مطابق آخرین گزارش مرکز پژوهش های مجلس به 23 میلیارد دلار در سال خسارت آلودگی هوا در سال رسیده را کاهش می دهیم کشور کشور جذاب تری خواهد شد حق آبه محیط زیستی بیشتری خواهیم داشت برای اینکه رودخانه ها را جاری بکنیم تالاب های خشک شده را احیا کنیم چشمه های تولید گرد و خاکی که در زاینده رود در گاوخونی هورالعظیم در بختگان تشک ارژند پریشان استان فارس و... در دریاچه ارومیه در سه استان آذربایجان غربی، شرقی، کردستان و.. ایجاد شده را می توانیم دوباره احیا کنیم جذابیت های گردشگری طبیعی در کشور افزایش پیدا می کند تنوع زیستی بهتر می شود تفاوت دمای شب و روز کاهش پیدا می کند و به این ترتیب می توانیم کشور را به یک قطب جذب گردشگر طبیعی تبدیل می شود کشوری که در آن جذابیت های تاریخی و فرهنگی بی نظیری وجود دارد. ایران جذاب ترین جنگل جهان و دیرینه ترین جنگل جهان را دارد حتی آمازون یک چنین چیزی که ما داریم در هیرکانی را ندارد. اگر این کشور امنیت و درایت داشته باشد اگر که دنیا این کشور را به عنوان کشور مسئولیت پذیر بشناسد و نه یک کشور لولو آن وقت است کلی جمعیت وارد ایران خواهند شد برای اینکه از این زیبایی ها و از این فرهنگ لذت ببرند و درآمد ما به مراتب بیشتر از امارات متحده عربی یا کشور ترکیه خواهد بود که آنها را الان ورود گردشگر را درو می کنند این در حالی است که در حوزه انرژی بادی انرژی زمین گرمایی اتصال انرژی جز و مدی استارت آپ های سبز ایجاد فضا برای جمهوری های آسیای میانه برای اینکه از آب های آزاد استفاده کنند هنوز صحبتی نکردم کلی جذابیت های دیگر در این کشور هست متاسفم که ما رفتیم سراغ بدترین نوع تولید پول یعنی استقرار کلکسیونی از صنایع آب بر و انرژی بر افتخارمان به این است که صادرات سیمان داریم مثلا به افغانستان، افغانستان می آید برای ما سد می سازد و با آن سد جلوی رودخانه هیرمند را می گیرد که ما خشک شویم یا افتخارمان این است که سیمان به روسیه می فروشیم بزرگترین کشور جهان و فکر نمی کنیم که چرا روسیه خودش نباید سیمان تولید کند افتخارمان این است که مازاد تولید فولاد داریم افتخارمان این است که صادرات محصولات کشاورزی را در طول سی سال اخیر 4 برابر افزایش داده ایم آخه به چه قیمتی محصولات کشاورزی را 4 برابر افزایش داده اید؟

این روند هنوز در یک صداهایی هنوز در این کشور شنیده می شود یعنی اگر پارسال گفتگوهای داوطلبین ورود به ساختمان پاستور را نگاه می کردید می دیدید که مثلا آقای جلیلی یکی از صحبت هایش این بود که ما یک بازار 11 میلیارد دلاری صادرات صیفی جات را بعد از درگیری بین اوکراین و روسیه می توانستیم مال خود بکنیم و به روسیه صادر بکنیم آخه این آقای جلیلی چه طور متوجه نیست که دست کم 150 میلیارد نارترازی داریم. ما اندامی هستیم که دچار خونریزی هستیم و اندامی که دچار خونریزی هست اولویتش باید جلوگیری از خونریزی باشد و نه اینکه بگوییم آن یکی دستت را بیاور اهدای خون مستحب است. یک چنین دو دو تا چهار تا وقتی نمی فهمیم معلوم است به این نقطه صفر می رسیم. واقعاکشور ما بی نظیر است ما نباید همه تخم مرغ هایمان را در سبدی می گذاشتیم که چمش به آسمان باشد می توانستیم با انتخاب اقتصادی که آب محور نیست یکی از قدرتمندترین کشورهای جهان باشیم هنوز هم می توانیم در این مسیر حرکت کنیم هنوز خوشبختانه نشانه هایی از این خردمندی در طول یکی دو سال اخیر ظاهر شده در برنامه پنج ساله هفته دولت برای اولین موظف شده 15هزار مگاوات برق از طریق خورشیدی تامین کند دولت مسعود پزشکیان گفته این رقم باید 30 هزار مگاوات بکنیم در طول تاریخ بی نظیر است این دو ساله نزدیک 2 هزار مگاوات برق ساخته می شود که این ها یک نشانه هایی از درایت هست ما به جای اینکه برویم سراغ هزینه های گزاف برای آب شیرین کن یا طرح های انتقال آب باید سراغ تصفیه فاضلاب و آب های خاکستری باشیم. چرا هیچ کس نمی گوید که شما که 1.2 دهم میلیارد متر مکعب آب برای تهران مصرف می کنید آن آب خاکستری تهران را چه کار می کنید؟ جز این است که بخش عمده ایش را برای توسعه کشاورزی می فروشید چرا آب خاکستری را برای مصارف بهداشتی و ساختمان سازی استفاده نمی کنید تا نیاز مردم را تامین کنید و تهران را با چنین بحرانی روبه رو نمی کنید چرا اصولا ساخت تصفیه خانه در کشور و بازچرخانی آب در اولویت نبوده برای اینکه ما بیزنس هایی در این کشور داریم که نانشان در اجرای طرح های انتقال آب است در اجرای طرح های شیرین سازی است در سدسازی است آن بیزنس ها می توانند کارشناسان مورد نظر خودشان را در سازمان برنامه و بودجه بچینند فرمانداران خودشان را بچینند حتی امام جمعه های مدنظرشان را تغییر بدهند تا بتوانند در آن مسیر حرکت کنند و صدای ماها صدای فعالان و کنشگران و متخصصین محیط زیست سال هاست هشدار می دهند که این روش اتفاقا امنیت غذایی کشور را به شدت به مخاطره می اندازند را نشوند به ماها انگ های امنیتی می زنند ما تحت تاثیر فشارهای مختلف قرار می دهند که صدای ما خفه شود ولی خوشبختانه طبیعت سیلی سختی به آنها زده است امروز در شرایطی با هم صحبت می کنیم همین پریروز رئیس جمهور در سازمان محیط زیست گفته من دیگر اجازه نمی دهم هیچ طرح توسعه ای در فلات مرکزی اجرا شود و این طرح ها باید به سمت خلیج فارس و دریای عمان بروند این حرفی بود که ما سی سال می زدیم دیر این صداها به ساختمان پاستور رسیده اما بالاخره رسیده 

عبدی مدیا: شما تنها نیستید یک مردم با شما هستند و مردم در کنار همدیگر هستند و شما جزئی از مردم هستید من می خواهم اینجا یادی بکنم از یک عزیزی که امروز در میان ما نیست یکی از فعالان محیط زیستی نام بردید شادروان کاووس سید امامی می خواهم از ایشان یاد بکنم و به روح ایشان درود بفرستم اینها از یاد و خاطره مردم ایران نخواهد رفت و همیشه در طول تاریخ حکومت ها مستاجر مردم بودند و به هر صورت این ها در ذهن ها می ماند. من از مواردی که گفتید من سوالی برایم پیش آمده نکته ای که گفتید و برایم یک خرده رنج آور است این هست که شاید در پیش از برنامه هم گفتم دوست داشتم که با شما در مورد موضع دیگری صحبت کنم و برایم رنج آور است که در مورد کمبود آب با شما صحبت می کنم خیلی مباحث بزرگتری می شد و ارزنده تری بود که می شد در موردش صحبت کرد اینجای تاسف هست اما همین که می گویید ما به دنبال این هستیم که بازگردیم بازگردیم واقعا اینکه گذشته می شود آرزوی ما برای آینده این هم برای من به عنوان یک ایرانی رنج آور هست آیا فکر می کنید که ایران اکنون نیاز به کمک های بین المللی دارد؟ آیا کمک های بین المللی می تواند کمکی بکند یا باید هر آنچه که هست از داخل در ایران اتفاق بیفتد؟ آیا می شود به این سناریو فکر کرد؟ 

محمد درویش: کلا دنیا براساس بده و بستان اداره می شود، براساس داد و دهش، دیگر گذشت آن زمانی که بگوییم من یک خانواده مستقل هستم تمام مایحتاجم را باید خودم تهیه کنم خودم باید بروم فرش ببافم تلویزیون درست کنم خودم مبلمان درست بکنم خب معلوم است شاید بشود کارهایی کرد ولی زمان می برد هر کسی مهارتی در زندگی دارد رفته تخصصی پیدا کرده در آن مهارت باید تولید ثروت بکند با تولید ثروت مایحتاجش را با بهترین کیفیت تامین کند الان شما نگاه کنید کشوری مانند ژاپن که 125 میلیون نفر جمعیت دارد آیا همه مواد غذایی را خودش تولید می کند؟ آیا مردمش دچار کابوسی از گرسنگی هستند؟ خیر نه ثروت دارد تولید ثروت می کند صادرات دارد از محل صادراتش مایحتاج غذایی را تامین می کند مشکل ما تفکر واپس گرا و سنتی که این کشور پدرش را درآورده این بوده که حتما باید همه نیازهایمان را خودمان تهیه کنیم چون دنیا با ما دشمن است و هیچ وقت به ما هیچ چیزی نمی دهد و در نتیجه ما مجبوریم که روی پای خودمان بایستیم روی پای خودتان ایستادن یعنی هنر رابطه با دیگران داشتن یعنی شما کاری بکنید وقتی یک کشور متجاوزی به شما حمله می کند فقط ده یازده تا کشور نباشند که این تجاوز را محکوم کنند همه ی دنیا یک صدا محکوم کنند شما چه کار کردید هیچ دستی صدای مظلومیت مردم ایران را نمی شنود؟ چرا کاری کردید همه احساس کنند جمهوری اسلامی لولو است و باید رویش را کم کرد؟ این مشکلی است که در کشورمان ایجاد شده ما باید این مسئله را بشنکنیم و حلش بکنیم ما باید نشان بدهیم که یک عضو متعهد در جامعه جهانی هستیم و به قوانین بین المللی باور داریم ودر راستای بهبود وضعیت زندگی کره ی زمین حقوق خودمان را می شناسیم و حرکت می کنیم و واقعا این امکان وجود دارد که این اتفاق رخ بدهد. من شک ندارم یعنی وقتی این اتفاق رخ بدهد سرمایه گذاری های بسیار زیادی داوطلبانه در ایران اتفاق می افتد ایرانیان زیادی که خارج از کشور هستند و سرمایه های اقتصادی و معنوی شان چند هزار میلیارد دلار است وارد کشورشان می شوند چون کشور را دوست دارند و به ایران خدمت خواهند کرد ایران کشور قدرتمندی می شود و دیگر کسی جرات نمی کند به این کشور حمله بکند دیگر کسی جرات نمی کند این کشور را تحریم کند تحریم دیگر معنایی نخواهد داشت؛ این آن اتفاق مهمی است که باید بیفتد. من می گویم وقتی در امارات متحده عربی که وسعتش 26 هزار کیلومتر مربع از استان اصفهان ما کمتر است نه منارجنبان نه سه و سپل، نه پل خواجو، نه نقش جهان هست می تواند تا هزار میلیارد دلار درآمد از تجارت غیرنفتی اش ایجاد کند کشوری که بارندگیش به اندازه یزد است و دمایش به اندازه اهواز است و جز شن و ماسه هیچ چیزی ندارد شما ببینید کشوری مثل ایران با این همه جذابیت ها در حوزه های مختلف اگر درایت به نظام تدبیرش برگردد چه ثروت خارق العاده ای می تواند برای خودش و چه منابع پایدارکننده ای برای کره ی زمین ایجاد کند. چگونه است یک عده ای این واقعیت ها را انکار کرده اند؟ به جای اینکه دست دوستی به جامعه جهانی بدهند کاری کرده اند که با احتیاط و ترس به ایران نگاه کنند. 

عبدی مدیا: من صحبت های شما در عین حال که می دانم شما رنج می برید و این ها را می فرمایید من را هم رنج می دهد یعنی نمی دانم در شرایط عادی باید بزنیم این برنامه دیدنش برای همه توصیه نمی شود هر چند که ما در مورد آب صحبت می کنیم ولی واقعا در ادامه دوستانی که دارید می بینید اگر ناراحتی قلبی دارید اگر مشکل بیماری خاصی دارید واقعا خواهش می کنم که این برنامه را ترک کنید چون ممکن است این برنامه شما را اذیت کند و شنیدنش این مسائل که بر کشورمان آمده بسیار تلخ هست. به نظر شما آیا برنامه ای وجود دارد یعنی مثلا آیا فکر می کنید الان در جمهوری اسلامی یا اصلا در ساحت مدیریت منابع آب در وزارت جهاد کشاورزی در سازمان محیط زیست در متولیان امر آیا برنامه ای وجود دارد برای مدیریت آب؟ مثلا آیا بنا هست نوع کشاورزی را تغییر بدهند یا کارهای این چنینی که کمک بکند برای در واقع بازسازی چیزهایی که شما فرمودید چه قدر بهش امیدوارید که اتفاق بیفتد؟

محمد درویش: من همچنان تلاش می کنم همچنان دارم از هر دو طرف فحش می خورم برای این است که امیدوارم بالاخره اتفاقی بیفتد اگر دو سال پیش این سوال را از من می کردید یعنی در اردیبهشت ماه 1402 مثلا این سوال را از من می کردید من خیلی ناامیدتر از امروز بودم باورتان می شود؟ ولی بالاخره ما فعالان و متخصصان حوزه محیط زیست، کشاورزی، آب و خاک که هفت هشت سال روی یک صنعت کار کرده بودیم بیش از 600 تا کارشناس ارشد و دکترا روی سند ملی امنیت غذایی کار کردیم این سند را مدام انکار می کردند می گفتند قابل اجرا نیست نمی شود، ولی بالاخره این سند تصویب شد در دولت ابراهیم رئیسی هم تصویب شد در تیر ماه 1402 ابلاغ شد در ساختمان مشروطه در حضور روسا، مطابق این سند باید سی میلیارد متر مکعب مصرف آب در بخش کشاورزی تا افق 1411 کم بشود یعنی حاکمیت صدای ما را شنید به رسمیت شناخت که شما با این روش نمی توانید کشور را اداره بکنید مطابق این سند تا افق 1411 یعنی کمتر از هفت سال دیگر باید ناترازی به 105 میلیارد متر مکعب کم شود یعنی دست کم علاوه بر اینکه سی میلیارد متر مکعب مصرف آب در بخش کشاورزی باید کم شود در دیگر بخش های خدماتی صنعتی و شرب باید 15 میلیارد متر مکعب مصرف کم شود این که کشور دارد می رود به سمت استصال انرژی خورشیدی، انرژی بادی، این که کشور روی بازچرخانی آب سرمایه گذاری می کند نیروگاه های حرارتی دیگر در اولویت نیست ناشی از همین شیفت است از همین شیفت خردمندانه است که اگر تحریم ها برداشته شود اگر کشور مجال پیدا کند مورد حمله های احمقانه و وحشتناکی که قرار گرفته قرار نگیرد و در واقع سیاستمداران بتوانند به وظایف خودشان عمل کنند اگر اینکه وقت ما برای اینکه ببینیم فلان خانم روسریش افتاده یا نیفتاده تلف نشود و برویم سراغ اولویت های راهبردی اگر که هر کسی می خواهد به ایران خدمت کند اجازه بدهیم به ایران خدمت بکند و از ایمانش نپرسیم وارد پراویت مردم نشویم حتما ما می توانیم با شتاب بیشتری در این حوزه حرکت کنیم و مشکلاتمان را شتابان تر حل کنیم.

مطالبه ما این است این سند ملی امنیت غذایی را اجرا کنیم دو سال است این سند ابلاغ شده تازه پریروز یک مقام مسئول را معرفی کردند که این مقام پاسخگوی روند اجرای سند است باید حالا این مقام بگوید که وزارت جهاد کشاورزی چه قدر به وظایف خودش عمل کرد وزارت نیرو چه قدر به وظایف خودش عمل کرد صمت چه قدر به وظایف خودش عمل کرد، محیط زیست چه قدر به وظایف خودش عمل کرد باید بازخواست کنیم سند خوب است، قبلا نداشتیم، قبلا من را می گرفتند می بردند بازجویی در نهادهای امنیتی می کردند که چرا مخالف خودکفایی حرف می زنی؟ من می گویم خودتان در زمان ابراهیم رئیسی این سند را تصویب کردید دیگر یقه من نوعی را نمی توانند بگیرند که تو ضد امنیت ملی صحبت می کنی، یک بخش خردمندی در حاکمیت این را پذیرفته حالا ما باید مطالبه بکنیم رسانه ها اساتید، NGO ها هر کسی ایران را دوست دارد این سند ملی امنیت غذایی را اجرا بکنید و در واقع ما برسیم به این سمت نه فقط مصرف آب در بخش کشاورزی را می شود سی میلیارد متر مکعب کم کرد که می شود 45 میلیارد متر مکعب کم کرد و با استفاده از تکنولوژی های روز، کشت های گلخانه ای و... می توانیم تولید را افزایش بدهیم اصلا لازم نیست که نگران کنیم این دوستان را که ای وای حالا ما از نظر غذایی هم آنچنان وابسته می شویم ما همچنان داریم با توسعه افقی اراضی کشاورزی می خواهیم تولید پول بکنیم به جای اینکه برویم سراغ افزایش تولید. پس بنابراین جواب من این است من حتی در همین سیستم اگر مطالبه جدی تری اتفاق بیفتد بسیار امیدوارم که یک بخش های جدی از حاکمیت در راسش رئیس قوه اجرای کشور صراحتا ایشان می گویند بارگذاری ها در فلات مرکزی یعنی در تهران در البرز در مرکزی در اصفهان در سمنان در یزد متوقف باید بشود خب چی از این بهتر، حالا باید حمایت کنیم که این اتفاق بیفتد آنهایی که می خواهند دستورات رئیس جمهور را دور بزنند جلویشان را بگیریم رسانه ها نمایندگان مختلف در سطح های مختلف باید کمک کنند تا این اتفاق بیفتد مردم حق دارند که البته اعتماد نداشته باشند مردم خیلی حرف های قشنگ شنیده اند که عملا اتفاق نیفتاده اما من فکر می کنم درس های زیادی هم این حکومت و این سیاسیون و دولتمردان گرفته اند که فکر می کنم کمک می کند که این روند تغییر بکند و ما به عنوان کنشگر وظیفه مان این است که اجازه ندهیم با خون و خونریزی کشور به سمت پایداری حرکت کند باید کاری بکنیم که با کمترین استرس با کمترین خونریزی با کمترین تنش بتوانیم ایران را به جایگاهی که شایسته اش است برسانیم.

عبدی مدیا: علت اینکه این موضوع را پرسیدم آیا برنامه یا طرحی وجود دارد سخنان اخیر آقای علی آبادی وزیر نیرو هست که چند سوال را در سی و سومین کنفرانس بین المللی انجمن مهندسان مکانیک مطرح کرده حتما شما هم شنیده اید ایشان پرسیده که سدها خالی است چرا باران نمی آید؟ چرا هوا گرم تر شده است؟ چرا علما فکری نمی کنند؟ واقعا علما چه نقشی می توانند داشته باشند برای بهبود وضعیت آب؟ آیا مثلا منظورش این بوده که علما باید توصیه ای بکنند چه کنند واقعا چه کاری می توانند انجام دهند؟

محمد درویش: اگر منظورش از علما رهبران درجه یک و مدیران تراز حکومت جمهوری اسلامی هست که بالاخره کشورمان یک حکومت مذهبی است شاید منظورش این است که وقتی که شما فرمان دادید که اقتصاد کشور یک اقتصاد آب محور باشد و حالا ما به یک چنین ورشکستگی رسیده ایم سدها خالی شده فرونشست افزایش پیدا کرده شما باید در واقع کمک کنید این جراحی ظاهرا دردآور اتفاق بیفتد

عبدی مدیا: به نظرم منظورشان از علما ایشان مراجع تقلید یا روحانیون باشد از منظر شما چه کار می توانند بکنند؟

محمد درویش: نگاه عامه ای که وجود دارد که خیلی در موردش جوک و لیطفه ساختند همین است ولی حتی همان علما همان مراجع تقلید می توانند فتوا بدهند که رفتن به سمت استقرار بیشتر صنایع آب بر و انرژی بر حرام است. به این سمت حرکت نکنید. شما به سمت تراشیدن کوه هایتان که مهمترین عامل تولید آب شیرین در کشور است به بهانه خام فروشی و فعالیت های مدنی حرکت نکنید، علما می توانند در این زمینه علما چه طور است که می توانند برای یک نفر فرمان قتل و مرگ صادر کنند برای آبادی زندگی مردم چرا فرمان صادر نمی کنند؟ علما می توانند بگویند که وقتی کشورمان درگیر کم تحرکی شده بیش از 89 درصد زنان و 81 درصد مردان درگیر دیابت کبد چرب سکته های قلبی و فشار خون شده اند بیش از 200 هزار میلیارد تومان پول فقط خرج درمان این بیماران دو و نیم برابر بودجه وزارت خانه کشور آموزش و پرورش فقط خرج بیماری های غیرواگیر می شود پس به سمت تغییر مبلمان شهری از خودرومحوری به ؟؟؟؟ حرکت کنیم. آقایان شهردار مسیرهای ایمن برای دوچرخه سواری مسیرهای جذاب برای پیاده راه ایجاد کنید تحرک را در شهر افزایش بدهید هم آلودگی هوا هم ترافیک کم می شود هم کم تحرکی درمان می شود. 

به جای اینکه امام جمعه اصفهان بگوید خانم ها اگر سوار دوچرخه باشند اسلام به خطر می افتد اتفاقا اگر خانم ها سوار نشوند اسلام و حکومت به خطر می افتد، مردم مریض می شوند علما خیلی می توانند نقش داشته باشند. 

عبدی مدیا: سوار ترک موتور که می توانند بشود زین موتور با دوچرخه چه تفاوتی دارد؟ ضمن اینکه من احترام به عقاید مذهبی می گذارم اینکه دعای باران حتما موارد محترمی هستند به لحاظ عقاید مذهبی یا مثلا دیدیم برخی تربیت امام حسین را در رودخانه ای می ریزند یا کم آبی جلویش را بگیرند اما در کنار این نکته ای که فرمودید من این را واقعا به  عنوان طنز مطرح نکردم خیلی نکته جالبی را اشاره کردید به هر صورت علما هم می توانند نقش مهمی را ایفا بکنند یعنی سکوت نکنند و بیایند در این جهت واقعا عمل کنند و بگویند که واقعا همان طور که فتوای حرام بودن قند صادر شد در مقطعی و خیلی از این حرام ها صادر شد این حرام این چنین را به نفع ملک و ملت و سعادت مردم واقعا صادر بکنند به نظرمن حداقل می شود گفت که شاید آن ها هم بتوانند نقش تاریخی خودشان را ایفا بکنند.

محمد درویش: بگذارید مثالی بزنم در استان خراسان رضوی مرد شماره یک آقای علم الهدی است آنقدر ایشان قدرت دارد که برخی از مقررات ملی کشور آنجا اجرا نمی شود مثلا زن ها نمی توانند وارد ورزشگاه شوند، مثلا کنسرت ها نمی توانند اجرا شوند، ولی در همان مشهد ما متاسفانه هزاران متر مکعب آب را به دلیل اینکه تصفیه خانه ای وجود ندارد رها می کنیم باهاش هفت هزار هکتار اراضی کشاورزی را بردند زیر کشت و مردم را درگیر سونامی سرطان کرده اند، آقای علم الهدی می تواند دستور بدهد که اولویت را به ساخت تصفیه خانه بدهند چرا مشهد که 12 هزار لیتر در ثانیه نیاز آبی دارد فقط برای هزار لیترش تصفیه خانه دارد برای 11 هزار لیتر دیگر تصفیه خانه ندارد چرا اجازه می دهند این آب خاکستری سمی وارد اراضی کشاورزی شود و یک چنین بحرانی در مشهد ایجاد شود؟ چرا آقای علم الهدی اینجا ورود نمی کنند؟ تا یک مشکل و درک پایدار که سی سال گریبان مردم مشهد و خراسان گرفته حل نمی کند؟ چرا امام جمعه اصفهان زیر چهل ستون می گوید این ابنیه های تاریخی چیست که شما حفظش کردید دو سه تا را حفظ کنید بقیه را بکوبید بیزنس مردم را درست کنید. اصفهان اگر میهمان پذیر درجه یک و ایران است اصفهان اگر نصف جهان است به خاطر ابنیه تاریخی و 700 سایت تاریخی اش هست آقای امام جمعه در حوزه ای که صلاحیت ندارید حداقل نظر ندهید نه اینکه به تخریب کشور کمک کنید و از این مثال ها فراوان هست که دل آدم را به درد می آورد. 

عبدی مدیا: دل ما را هم به درد می آورد. چندین بار عرض کردم معمولا در برنامه ای که حتی در مورد جنگ  هم صحبت کردیم این هشدار را نمی دهم می گویم که به هر حال ببینید و بشنوید ولی الان چندین بار در این برنامه هشدار دادم اگر ناراحتی قلبی یا چیزی دارید برنامه را نگاه نکنید واقعا اذیت می شوید. 

نکته ای که به هر حال در ادامه همان بحث برنامه نداشتن یا داشتن از شما پرسیدم و من را نگران می کند این هست که نسخه رسمی که الان دارد برای مدیریت بحران فعلی آب داده می شود و پیچیده می شود بحث نصب پمپ و مخزن است آیا واقعا این نسخه جواب خواهد داد؟ چه نسخه ای هست که پیچیده می شود نظرتان چیست؟ این پمپ یا این مخزن چه کمکی می تواند بکند چه منافعی دارد و چه ضررهای می تواند ایجاد بکند در تهران؟

محمد درویش: اولا که از منظر بالادست اگر به موضوع نگاه بکنیم واقعا اصلا لازم نیست که ما وارد یک چنین موضوعاتی بشویم یعنی کشوری که فقط 8 و نیم درصد از کل آب قابل استصالش می تواند نیازهای آب شرب و بهداشتی همه مردم کشورش را فراهم بکند چرا باید کاری بکنیم که مردم نگران تامین آب و ترس از تشنگی داشته باشند؟ اصل ماجرا این است یعنی اگر من نوعی شهروند ببینم که دولت ما آمده می گوید نگران نباشید امسال به هر حال شرایطی وحشتناکی پیش آمده ما درگیر جنگ و تحریم بودیم ولی به شما قول می دهیم تا سال آینده تمام لوله هایی که دچار فرسودگی هستند تمام مشترکین قلدری که آب بها را نمی دهند و سی درصد منابع آب شرب مان عملا به دست مصرف کننده واقعی نمی رسد ما این ها را شناسایی و درست می کنیم ما به شما قول می دهیم شرط پایان کار را می گذاریم برای اینکه هر ساختمانی علاوه بر اینکه کنتور گاز و برق مستقل داشته باشد کنتور آب مستقل هم داشته باشد تا انگیزه ایجاد کنیم برای شهروندان که سمت صرفه جویی بروند، سمت استفاده از شیرهای پاششی هوشمند استفاده کنند که مصرف آب را تنظیم کنند سرمایه گذاری کنند ما به شما قول می دهیم بین آب شرب و بهداشتی تفکیک ایجاد می کنیم تا مردم انگیزه برای صرفه جویی پیدا کنند این کارها را ظرف مدت دو سه سال آینده انجام می دهیم. وقتی شما هیچ کدام از این حرف ها را نمی زنید و می گویید ببخشید وضعیت این طوری است باید دعا کنیم برای آلودگی یا آب بیاید برای تامین آب و فعلا بروید برای خودتان موتور پمپ بگذارید فعلا برای خودتان تانکر بگذارید و ما هیچ امیدی نداریم که سال بعد وضعیت بهتر بشود. 

اکولوژیست های مهم و نامی این کشور در دهه 50 در یک پژوهشی اعلام کردند که این مخروط افکنی که اسمش تهران است 750 کیلومتر مربع وسعت دارد در دامنه جنوبی البرز حداکثر می تواند به دو و نیم تا سه میلیون نفر جمعیت سرویس بدهد، ما تکنوکرات ها ما مهندسین گفتیم چرا این حرف مزخرف است ما می رویم آب برمی داریم از سرشاخه های کردستان سفید رود آب برای تهران می آوریم ما مسیر رودخانه ای که به دریای خزر می رفته تغییر می دهیم می آوریم برای تهران، ما سد کرج آبش را به جای اینکه در دشت شهریار برود برای تهران می آوریم ما سد لار مام لو لتیان می سازیم و بالاخره آب مردم را تامین می کنیم و به جای سه میلیون نفر شما ده میلیون نفر را الان مستقر کردید و چشم انداز این است که تهران همچنان یکی از گیرندگان مهاجرین در کل کشور است و همچنان جمعیت اضافه می شود منطقه 22 را ببینید چه اتفاقی افتاده است این ها نگرانی ایجاد می کند اگر مقطعی باشد بله آدم می رود بانک انتقال خون خون می دهد که طرف از مرگ نجات پیدا کند ولی وقتی تو داری می روی می بینی طرف خونش می رود و بعد می گویی بهش بانک خون ببندید می گویید اولویت این است که اول جلوی خونریزی را بگیرید این جلوی خونریزی را بگیرید تا بقیه مردم هم همراهی کنند اگر نه شما می گویید بحران برق داریم بعد می گویید موتور پمپ بگذارید خب خود موتور پمپ مصرف برق بیشتر است مگر نمی گویید این کولرها دوستدار انرژی نیستند مصرف آبشان زیاد است پرت انرژی شان زیاد است مگر نمی گویید نسل جدید کولرها که بعد از 1400 تولید شده اند می تواند تا 40 درصد مصرف آب را کم کند خنک کنندگی را بیشتر کند مصرف انرژی را کم کند خب می خواهید مشکل حل شود بیایید به بانک ها دستور بدهید به صاحبان املاکی که خودشان بروند و کولرهایشان را از کولرهای دوستدار محیط زیست تغییر بدهند ما وام قرض الحسنه می دهیم این حوزه بیایید سرمایه گذاری کنید.

عبدی مدیا: قیمتش را پایین بیاورید که مردم بخرند

محمد درویش: دقیقا 

عبدی مدیا: همین مواردی که فرمودید اگر بیاید حکومت تصمیم بگیرد بگوید شیر آب دوستدار محیط زیست و نصبش هزینه دارد هر کس انجام بدهد کارشناس ما تایید می کند عکس می گیرد در سامانه وارد می کند پولش به حساب بانکی شما برمی گردد کی است این کار را نکند؟ وقتی دولت به وفور ارایه بکند یعنی بگوید الان هر کسی بخواهد کولر بخواهد می دهیم کولر مثلا با این میزان مصرف، دیگر قیمت مفهوم پیدا نمی کند آن شهروند هم دیوانه نیست مصرف بیشتر بکند که بخواهد پول پرداخت کند یعنی تمام مواردی که اشاره می کنید هم در دنیا مدل هایش انجام شده است هم اینکه اگر بیایند با مردم حرف بزنند و بگویند ما برنامه مان این است ملت شما هم همت بکنید مردم همیشه پای کار هستند ولی کدام برنامه هست کدام برنامه در واقع حمایت بکنند آن را دنبال کنند. 

این وقعیت آبی که در تهران و جاهای دیگر هست چه قدر ممکن است آب آلوده شود یکی از نگرانی ها آلوده بودن آب هست. 

محمد درویش: آخرین آماری که شرکت مدیریت منابع آب داده تا بیست و هشتم تیر ماه من این را به شما بگویم الان وضعیت خشکسالی کشور شدتش 38 درصد است یعنی 38 درصد میزان ریزش های آسمانی کمتر از میانگین درازمدت است 30 استان درگیر خشکسالی هستند و فقط استان گیلان است که +6 درصد است ریزش های آسمانی اش 6 درصد بیشتر از میانگین دراز مدت بوده بدترین وضعیت را استان های سیستان و بلوچستان هرمزگان بوشهر و خوزستان دارند در نوار قرمز قرار گرفته اند یعنی بین 76 درصد تا 50 درصد میانگین ریزش هایشان کمتر از میانگین درازمدت بوده است. تهران الان منفی 42 درصد است یعنی تهران نسبت به میانگین کشوری 4 درصد شدت خشکالیش بیشتر است ولی نسبت به بسیاری از استان های دیگر کشور همچنان وضعیت بهتری دارد. منتهی مشکلی که در تهران هست این است که تهران بخش عمده ای از منابع آبیش در حوزه شرب و مصارف بهداشتی مصرف می شود تهران آنچنان اراضی کشاورزی ندارد خیلی از مردم می گویند خب برود ده درصد مصرف آب در بخش کشاورزی را کم کنید به مردم فشار نیاورید در خیلی از استان ها مثل خراسان آذربایجان کرمان اصفهان فارس واقعا می شود این کار را کرد اما در تهران نمی شود این کار را کرد چون تهران زمین کشاورزی ندارد سالیانه 1.2 ده میلیارد متر مکعب آب در بخش شرب و بهداشتی مصرف می شود اما تهران 90 درصد شبکه آب و فاضلابش طراحی و انجام شده است سوال این است اون 1.2 دهم میلیارد متر مکعب چرا در اولویت بازچرخانی قرار نمی دهید؟ چرا تصفیه خانه تان را افزایش نمی دهید؟ چرا این آب را به صورت خام همچنان می فرستید در زمین های کشاورزی و با فروش آب می خواهید تولید پول بکنید؟ این آن نکاتی است که باید مطالبه جدی ما باشد.

اگر این کار را بکنیم هم نگران آلودگی در سفره های آب نخواهیم بود و هم نگران بحران تشدید فرونشست در سال های آینده نخواهیم بود. رئیس جمهور باید حداقل هر سه هفته یک بار برود و تصفیه خانه در تهران کلنگ بزند یا افتتاح کند اگر که مردم می خواهند امیدوار باشند که حداقل در سال های آینده یک چنین بحرانی را نمی بینند بعد امسال را همراهی بکنند امسال با کاهش مصرف آب که همه مان باید این کار را بکنیم حتی شمایی که در سوئیس زندگی می کنید که یکی از کشورهایی است که بالاترین سرانه آبی را دارد مردمش الکی آب را هدر نمی دهند چرا ما باید آب را هدر بدهیم؟ چرا وقتی داریم وضو می گیرید مسواک می زنید باید شیر آب باز باشد چرا فکر می کنیم با این کار مشت محکمی در دهان آخوندها می زنیم این سرزمین خودمان هست این مملکت خودمان هست ما باید حفظش کنیم اگر عادت دارید هر روز بیست دقیقه روز دوش حمام باشید امسال شرایط سختی است 5 دقیقه زیر دوش باشید یک روز در میان بروید دوش بگیرید کلی کارهای مفیدی می توانیم انجام بدهیم که این تابستان سخت را بگذرانیم اما به شرط اینکه ببینیم که دولتی ها هم فهمیدند وبرای سال های بعد یک چنین برنامه ای امیدبخش و خردمندانه ای را طراحی کرده اند و همیشه همه توپ ها را در زمین مردم نمی اندازد.

عبدی مدیا: با توجه به شناختی که دارید آیا احتمال بروز بیماری های واگیرداری که منشاشان در واقع آب هست مثل وبا مثل این چیزها خدای ناکرده زبانم لال آیا این احتمال وجود دارد یا فکر می کنید تدبیری شده برایش نباید نگران باشیم من چون مقداری با توجه به این ادعاهای من درآوردی مخزن ها و پمپ ها چون هر کدامشان داریم یک واسط هایی در مسیر رسیدن آب قرار می دهیم و در کنارش هم شرایط کشور یک شرایط خاص امنیتی هست شما چه فکر می کنید؟ 

محمد درویش: خیلی احتمالش بعید است حتی ما بدترین شرایط دو سال پیش در همدان داشتیم دیگر نشانه هایی از نیترات در آب شرب هم دیده شده بود ولی همان هم مدیریت شد به هر حال مردم خیلی سختی کشیدند ولی هیچ گزارشی از بیماری دریافت نشد چون به هر حال پایش می شد تهران که به مراتب شرایط بهتر از بحرانی است که دو سال پیش در همدان داشتیم و من احتمالش را بسیار بعید می دانم چون مرتب همین چاه ها از نظر پارامترهای بیولوژیک پایش می شوند و خیلی خیلی بعید است مگر اینکه خرابکاری اتفاق بیفتد اگر نه به صورت نرمال چنین اتفاقی بسیار بسیار بعید است و مردم هم نباید نگران یک چنین مواردی کرد.

عبدی مدیا: در مورد یک سری پروژه هایی که وجود دارد برای آبرسانی و مسائل آبی می خواهم بعدتر صحبت کنم اما در جایی گفتید که فرونشست زمین زلزله خاموش هست به نظرتان این گزاره را جدی گرفته اند چه مردم چه جامعه و چه حاکمیت این گزاره را چه قدر جدی گرفته اند؟

محمد درویش: ما در واقع 14 تا دولت داشتیم تا به حال و به جز دولت چهاردهم هیچ رئیس جمهوری در ایران اصلا کلمه فرونشست را استفاده نکرده تا الان با اینکه این یک بحران بسیار خطرناکی بود در این کشور همه نادیده می گرفتند یا انکار می کردند اولین رئیس دولتی که صراحتا از فرونشست استفاده کرد و هشدار داد مسعود پزشکیان است یعنی سابقه جدی گرفتن این ماجرا در سطح ساختمان پاستور و رئیس جمهور برمی گردد به همین دولت کنونی و ما 46 47 سال را از دست دادیم ولی به هر حال الان این ماجرا جدی گرفته اند. 

خاطره ای برایتان تعریف می کنم که سال 1400 بود که رئیس سازمان زمین شناسی کشور و همکارانش ما را صدا کردند گفتند آقای درویش هر چه در مورد خطر فرونشست می گوییم کسی ما را جدی نمی گیرد شما رسانه ای هستید بیشتر حرفتان دیده می شود کمک کنید این خطر را انعکاس بدهیم من هم گفتم من هم در خدمت هستم برنامه ریزی کردیم برویم هر استانی و گزارش های میدانی تهیه کنیم و نشان بدهیم خطر فرونشست چه قدر جدی است و از استان اصفهان هم شروع کردیم و رفتیم نشان دادیم در واقع آن شکاف 72 کیلومتری در دشت طاهرآباد کاشان و بخش هایی از شمال اصفهان که فرونشست به سمتش می رود و خیلی ابعاد رسانه ای پیدا کرد شبکه های خارج از کشور در موردش گزارش تهیه کردند قرار برود برویم فارس همدان ولی رئیس سازمان زمین شناسی زنگ زد آقای درویش یک خرده آتش را بیار پایین گفت ما هر روز نهادهای امنیتی می رویم شما مردم را ناامید می کنید می ترسانید دیگر در موردش حرف نزنید حتی در همین حد این دوستان تحمل نکردند تا این واقعیت ها را مطرح بکنیم خودشان را مثل کبک سرشان را در برف کرده اند و فکر می کنند وقتی آنها کسی را نبینند دیگران هم نمی بینند یعنی به جایی رسیده سازمان زمین شناسی که هر سال گزارش هایش را منتشر می کرد در دسترس عمومی می گذاشت مجبور شده گزارش های محرمانه چاپ کند ولی همین طور که گفتم این گزارش ها دست رئیس جمهور رسیده و رئیس جمهور واکنش نشان داده این که نمی رویم سراغ نیروگاه های حرارتی چون نیروگاه های حرارتی ناترازی و فرونشست را تشدید می کند اینکه سدسازی دیگر در اولویت ما نیست اینکه رفتیم سراغ استصال ناشی از همین است ناشی از این است که خطر فرونشست را به هر حال یک بخشی از حاکمیت جدی گرفته است هر چند هنوز به نظرم راه درازی داریم موقعه ای می توانیم با امیدواری بیشتری حرف بزنیم که ببینم که مسئول اجرای سند ملی امنیت غذایی آمده و می گوید وزیر جهاد کشاورزی به دلیل عدم رعایت تعهدات خودش ما برکنارش کردیم آن موقع هست که می فهمم واقعا کل حاکمیت این مسئله و خطر فرونشست را جدی گرفته و دارد از یک اقتصاد آب محور به سمت یک اقتصادی حرکت می کند که آب محور نیست.

عبدی مدیا: امید دارید این روز را ببینید؟ 

محمد درویش: خیلی امیدوارم. من عمیقا باور دارم همان طور که گفتم ایران می تواند یکی از قدرتمندترین مرفه ترین و بهترین کشورهای دنیا باشد. 

عبدی مدیا: پاسخ این سوال را می دانستم که شما امید دارید را می دانستم عامدانه پرسیدم به دلیل اینکه شما اگر دست راستتان را بیاورید بالا جلوی دوربین، این نشان می دهد که شما هنوز امید دارید این نشان می دهد که این پرچم سه رنگ و عزیز و نازنین ایران و بغض در کنارش در گلوی شما و در گلوی همه ی ما ایرانیان نشان می دهد هنوز ایران امید وجود دارد امید به ساختن هیچ موقع در یک ایرانی قطع نخواهد شد و بارها این سرزمین به مرزهای فروپاشی رفته از امپراطوری بزرگ ایران زمین هایی کاسته شده اما ایران مانده و ایران خواهد ماند و ایران تا ابد جاویدان خواهد ماند و این دلیل آتش امیدی هست که در دل هیچ کدام از ایرانیان خاموش نخواهد شد. 

پیروی پاسخی که فرمودید بپرسم شما سال هاست به طور جدی در صدا و سیما دعوت نمی شوید فکر می کنید که نگاه شما و نگاه محیط زیستی شما با روایت رسمی نظام تضاد دارد چرا شما دعوت نمی شوید؟ چرا این صدا اجازه بروز در رسانه رسمی پیدا نمی کند؟ شاید نمی دانم بهتر که در رسانه رسمی ظهور نمی کند رسانه ای که ماهیتش را الان ما می بینیم که به چه منوالی افتاده این برایم رنج آور است چون من در این رسانه بزرگ شدم کار یاد گرفته ام. حرف هایی که می زنیم برای خودمان رنج آور است چرا فکر می کنید که با صدای شما مشکل دارند؟ چه فکر می کنید؟

محمد درویش: من از دولت دوم حسن روحانی ممنوع التصویر شدم این دوستان عادت ندارند که توضیح بدهند چرا ممنوع شدید فقط به صورت کلی می گویند حضور شما به ما گفتند که منافع ملی را به خطر می اندازد و دیگر در واقع در رسانه ملی از من دعوت نکردند که حضور پیدا بکنم یک موقعه هایی برخی از مدیرانشان می گویند که آقای درویش مشکل حل شده شما می توانید برگردید، ولی عملا این اتفاق نمی افتد. حقیقتش این است به قول شما آنچنان بلایی سر رسانه ملی آورده اند که دیگر دیده نمی شود یعنی شما وقتی که مهمترین سرمایه های اجتماعی تان مثل عادل فردوسی پور را که در برنامه ورزشی کار می کرد را نتوانید تحمل بکنید و او را حذف کنید که همان عادل فردوسی پور و برنامه اش می توانست کلی در چنین بزنگاه هایی برای مصرف آب برای کاهش مصرف انرژی کمک کند مردم به حرفش گوش بکنند خب معلوم است که با چنین ریزشی در مخاطب روبه رو شوید. انتظار داشتم بعد از 12 روز جنگ یک تحول ملموسی اتفاق بیفتد این دوستان بفهمند که برای اینکه نشاط برگردد به جامعه ما، شما باید اینترنت را آزاد بکنید شما باید مدیران منحوس رسانه ملی را تغییر بدهید شخصیت های مردمی را دوباره برگردانید شما باید فرمان عفو عمومی بدهید و بگویید هر کسی که ایران را دوست دارد می تواند به ایران برگردد و به ایران خدمت بکند و مطمئن باشد که ما وارد زندگی خصوصی او نمی شویم شما باید اعلام بکنید که هر کسی می تواند با هر پوششی در سطح معابر عمومی ظاهر شود و ما کاری به حجابش نخواهیم داشت اگر ایران را دوست دارد بیاید و به ایران خدمت بکند. این ها کارهایی بود که می تواند امید ایجاد بکند در همین شرایط در همین شرایط مصیبت می تواند مردم را به آینده این کشور امیدوار کند ما اگر امید به آینده را داشته باشیم نشانه هایی از امیدواری ببینیم معلوم است که تحمل می کنیم شرایط را چون کشورمان است چون عاشقش هستیم چون سرزمین مادری مان است چون خانه عزیز پدری مان هست کجا برویم ولی شما نگاه کنید نمی خواهید بروید هر بار من را مورد بازجویی قرار دادند هر بار که من رفتم در دستگاه نهادهای امنیتی اولین سوالشان این است که تو چرا نرفتی؟ چرا ماندی؟ یعنی چه چرا نرفتی؟ باید بمانیم باید بجنگیم باید این کشور را بسازیم. 

عبدی مدیا: درود به شما و درود به همه مردمی که مهر ایران همواره در قلبشان هست این آتشی است که هیچ موقع خاموش نمی شود در دل هیچ ایرانی میهن پرست وطن دوستی این مهر هیچ وقت خاموش نمی شود. من می خواهم به یکی دو تا از پروژه های ملی هم بپردازم و نظر شما را بپرسم یکی از موضوعاتی که بسیار باعث سوتفاهم شده در عرصه ملی بحث پروژه انتقال آب بین استان ها هست این را چه طور می بینید؟ این یک سیاست علیه عدالت اقلیمی نیست؟ شما چه طور این پروژه انتقال آب بین استان ها را چه طور می بینید؟ مگر آب یک استان را از جای دیگری تامین کرد؟

محمد درویش: ممنون که به این موضوع مهم پرداختید، ما می توانیم اگر که از این فرض کنیم صد میلیارد متر مکعب آب قابل استصال داریم 40 میلیاردش را بگذاریم حق آبه محیط زیستی یعنی اینکه تالاب هایمان دورباره احیا شوند رودخانه هایمان دوباره جاری شوند ناترازی کم شود 60 میلیارد متر مکعب آب داریم برای شرب برای توسعه صنعت و کشاورزی، از این 60 میلیارد حدود 9 میلیاردش برای شرب و بهداشتی می ماند 51 میلیارد، دوازده میلیاردش را می توانیم اختصاص بدهیم به بخش صنعت و حدود 30 40 میلیارد دیگر را می توانیم به کشاورزی بدهیم و به راحتی در واقع این کشور را مدیریت بکنیم با رفتن به سمت بالفعل کردن استعدادهای بالقوه ای که نیاز به تاراج منابع آبی هم ندارد چرا می گویم این مسئله بسیار مهم است؟ کشور کویت، امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، عمان و یمن همه شان روی هم سالانه حدود 4 و نیم میلیارد متر مکعب آب قابل استصال دارند یعنی ما به تنهایی بیست و پنج برابر همه آن کشورها آب داریم هیچ کدام از آن کشورها مردمشان نگران آب شرب و تشنگی و گرسنگی نیستند و ما همه اش نگرانیم. ما فقط 8 و نیم درصد آب قابل استصالمان می تواند نیازهای آب شرب و بهداشتی مردم را تامین بکند در صورتی که در عربستان که 35 میلیون نفر جمعیت دارد فقط یک میلیارد متر مکعب آب قابل استصال دارد یعنی فقط برای تامین آب شربش به 350 درصد آب قابل استصالش نیاز دارد و مجبور است تن به آب شیرین کن بدهد هیچ راه دیگری ندارد ولی ما واقعا مجبور نیستیم تن بدهیم مثل آن خانواده ای داریم عمل می کنیم که برای گرم کردن خودمان در زمستان تراول های صد هزار تومانی را در شومینه می اندازیم دستمان را بالا می بریم می گوییم کمک کنیم ورشکست شدیم می خواهید خودتان را جمع کنید شیشه دورجداره پوشیدن تن پوش زیاد سولار استفاده کن ما هیچ کاری نمی کنیم اسکناس می اندازیم می گوییم چرا بی آب شدیم برای جبران طرح های انتقال آب اجرا می کنیم. شما چرا کلکسیونی از صنایع پرمصرف دارید؟ شیشه لاستیک، آجر، سرامیک، کاشی را در یزد مستقر می کنید بعد می گویید آب ندارد مقداری از آب زاینده رود را بیاوریم بین اصفهان و یزد را اینگونه به جان هم می اندازیم تازه خودشان آنها دارند آب را از سرشاخه های دز و کارون می آورند باز بین چهارمحال بختیاری کهکلویه و بویر احمد و اصفهان درگیری و خوزستان درگیری ایجاد می کنیم اصفهانی که سه و سه پل دارد چهل ستون عالیقاپو دارد چرا باید افتخارش به صنعت ذوب آهن و فولاد و پتروشیمی باشد؟ چرا نباید از طریق این جذابیت های منحصربه فردش تولید پول بکند؟ یزدی که پایتخت خشتی جهان است چرا باید 35 کارخانه کنجاله سازی داشته باشد اردکان با شاخص آلودگی600 آلوده تر شهر جهان شود. 

اردکان مساحتش به اندازه استان مازندران است باورتان می شود بعد کل جمعیت این شهرستان 120 هزار نفر است چگونه می توانید در چنین وسعتی شاخص آلودگی 600 بیافرینید واقعا معجزه عجیبی است یعنی یک معجزه معکوس است البته، یعنی آدم یاد جمله معروف می افتد که وقتی شما وقتی اختیار شن و ماسه های بیابان را به دولت ناکارآمد بدهید در کمتر از 5 سال با کمبود شن و ماسه اینکه شما در اردکان بتوانید آلوده ترین شهر جهان را رقم بزنید به خدا از هر معجزه ای بدتر است ولی شما این کار را کردید اینکه در اصفهانی که می تواند جذابترین شهرخاورمیانه باشد تبدیل می کنید نصف بچه های الان با گیلان و مازندران با لهجه اصفهانی صحبت می کنند این بزرگترین خیانت است بعد شما طرح انتقال آب اجرا می کنید. 

پژوهشی را محسن سلیمانی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران انجام داده می گوید بعد از اجرای طرح های انتقال آب 45 درصد خشونت بین اقوام ایرانی در چهارمحال بختیاری، کهکیلویه و بویر احمد یزد و اصفهان اضافه شده است دنبال دشمن هستید دشمن این است.

عبدی مدیا: در صورتی که می شد جشنواره بین اقوام گذاشت و آنها هنرشان و صنایع دستی شان را با هم به اشتراک بگذارند 

محمد درویش: دقیقا همین طور است دلمان می سوزد. 

عبدی مدیا: اگر شما بخواهید یکی از 5 سد پرهزینه ایران را به عنوان نماد فاجعه محیط زیستی معرفی بکنید کدام را انتخاب می کنید؟

محمد درویش: خوشبختانه یا متاسفانه از این سدها زیاد داریم یعنی همین طور می توانم بگویم 650 سد داریم که 300 تاش اضافه هستند ولی مهمترین و پرخرج ترینش سد گوتوند بوده سد چمشی که اخیرا در زمان ابراهیم رئیسی ساختند می تواند گوتوند دو باشد سد شهید مدنی سد کوری سد لار قبل از انقلاب سد سفید رود دست گل هایی بود که در زمان پهلوی دوم آنها هم سدهای واقعا وحشتناکی بودند ولی یکی از مشهورترینش که در واقع به پژوهشی که مرکز بررسی های استراتژیک نهاد ریاست جمهوری انجام داد گفت بیست درصد به شوری جلگه خوزستان اضافه کرده سد گوتوند است که دنیا میلیاردها دلار هزینه می کند که آب شور دریا را شیرین کند در خشکی استفاده کنیم ما میلیاردها دلار هزینه کردیم آب شیرین رودخانه کارون را شور کنیم در خلیج فارس و جلگه خوزستان بریزیم یعنی اگر حماقت این نیست پس حماقت واقعا چیست؟

عبدی مدیا: چرا سد می سازند؟

محمد درویش: یک نامه ای آقای محمدی زاده رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در دولت دوم محمود احمدی نژاد به آقای نامجو وزیر وقت نیرو نوشت صراحتا گفت که آقای رئیس جمهور برای آبگیری سد گوتوند دعوت نکنید به ما گزارشی رسیده که این رسی که کشیدید دوام نمی آورد فاجعه و آبروریزی است آقای نامجو وقتی نناهد به صحبت های رئیس سازمان محیط زیست و گفت خودت بیا در مراسم افتتاح شرکت کن ایشان شرکت نکرد ولی رفتند و این سد را افتتاح کردند چرا؟ به خاطر اینکه ما دست کم صد هزار شرکت مهندسان مشاور لیسانس فوق لیسانس و دکترا داریم که در صدها شرکت مهندسی مشاور در این کشور کار می کنند و نانشان از طریق غلبه تفکر سازه ای در مدیریت آب است یعنی شما بخش بزرگی از این خودروهای آخرین مدلی که در تهران اصفهان، مشهد، تبریز و شیراز می بینید حاصل نانی است که این سدسازی و طرح های انتقال آب تامین کرده باور کنید تعداد پورش هایی که در ایران است بیشتر از آلمان است این ها چه طور تامین می شود؟ وقتی یک عالمه لودر و بولدرز وارد می کنند فعالیت می کنند سیمان بتن می خواهند کارخانه های فولاد باید کار کنند باید لوله بگذارند این طرح های انتقال آب خوراک برای کارخانه های فولاد فراهم می کند وقتی می گوییم چرا باید اینقدر کارخانه های فولاد باشند که اینقدر مصرف آب داشته باشند می گویند کشور باید توسعه داشته باشد توسعه شان چیست؟ طرح های انتقال آب. یعنی به همدیگر نان قرض می دهند و کشور را بدبخت می کنند یعنی واقعا مثال بارزش استان گیلان است استان گیلان که میانگین بارندگیش 4 برابر نیازهای مردمش هست یعنی تنها استان کشور که بین 800 تا دو هزار میلی متر بارندگی دارد و شما 4 متر بکنید به آب می رسید آنجا هم باید شما جیره بندی آب داشته باشید؟ آنجا هم باید برای آب کشاورزی در مضیقه باشید وقتی بهشون می گویید چرا در رودبار آب جیره بندی است می گویند آقای درویش آب هست در گیلان ولی آب کیفیت ندارد، خب چرا کیفیت ندارد؟ برای اینکه زباله ها شیرابه شان وارد منابع آب سطحی می شود فاضلاب وارد آب های سطحی و زیرزمینی می شود آب از کیفیت افتاده مجبوریم برای تامین آب شرب مردم شریف استان گیلان سد بسازیم، سد شفا رود، شهربیجار، لاسک ده ها سد کوچک و بزرگ گیلان را تبدیل به کارگاه سدسازی کرده اند صدها هزار درخت ارزشمند ایرکانی را قطع کرده اند نرخ فرسایش را افزایش داده اند چون پول دارد بعد می گوییم چرا اولویت را تصفیه خانه نمی گذارید؟ می دانید تصفیه خانه بندرانزلی اولین سری کارمندانش بازنشست شده اند ولی هنوز تصفیه خانه راه نیفتاده می گویند 400 میلیارد پول می خواهد نداریم، چه طور است در لاسک و بالادست با هزار میلیارد می زنید برای آن پول دارید، چه طور است می گویید هزار میلیارد پول می خواهیم برای اینکه مشکل زباله را حل کنید نداریم ولی هر سال بیش از شش هزار میلیارد تومان برای سدسازی هزینه می کنید چه طور است که شش هزار میلیارد تومان را دارید ولی آن را ندارید؟

این لابی پرقدرت، فرماندار عوض می کند وزیر وکیل عوض می کند نماینده مجلس عوض می کند تا ژستی بیاید همین الان نگاه کنید میلیاردها تومان دارند هزینه می کنند که یک طرح انتقال آب فوری  از طالقان به تهران بیاید چه طور این پول را هزینه می کنید خب این پول را به شهروندانی بدهید که کولرهای دوستدار محیط زیست بزنند شیرهای هوشمند بزنند چرا اینجا این پول هزینه نمی کنید؟ چرا یک دفعه می خواهید طرح های ضربتی بزنید چون نان در آن است چون کلی از این شرکت ها این جوری پول در می آورند. 

عبدی مدیا: یک چرای دیگر بپرسم چرا با وجود فروپاشی منابع آبی همچنان پروژه های شهرک سازی گلخانه های عجیب و غریب صنعتی کارخانه های آب بر در مناطق خشک همچنان پروژه های ساختش ادامه دارد؟ این چرا را هم اضافه کنید

محمد درویش: ما با یک تفکری در بخشی از حاکمیت روبه رو هستیم که این تفکر به شدت در خوشبینانه ترین حالت سنتی است عقب افتاده است، صد سال از تمدن عقب افتاده تر است یعنی فکر می کند برکت یک سرزمین این است که شما چهار تا مجوز بدهید چهار تا چاه بزنند آنجا یک زمین کشاورزی راه بیفتد چهار نفر بروند سر کار یا دیگر فوقش کارخانه فولاد سیمان یعنی چیزی بیشتر از این از توسعه نمی فهمند و در نتیجه تمام مجوزهایی که داده می شود در این حوزه هست اتفاقا ما اگر به جای کشاورزی سنتی برویم سراغ کشاورزی در واحد سطح را افزایش بدهیم و محدود بکنیم اراضی کشاورزی مان را به همان زیر ده میلیون هکتار در صورتی که الان به نزدیک بیست میلیون هکتار رساندیم ما می توانیم آینده کشور را تضمین کنیم و نیازهای غذایی محصولات استراتژیک مان را در حوزه گندم و جو و ذرت و برنج هم تا حدود زیادی تامین بکنیم اما اینکه شما بخواهید هندوانه صادر بکنید یونجه به امارات صادر بکنید نیازهای جالیزی اتحاد روسیه را تامین بکنید و یا اینکه محصولات لبنی به جمهوری های آسیای میانه بفروشید یک کیلو پنیر هفت برابر یک کیلو آهن آب مصرف می کند آهنی که خودش هفت برابر متوسط نیازش بیشتر از صنایع است معلوم است به جایی نمی رسیم. اما برای اینکه این اتفاق بیفتد ما باید با دنیا آشتی کنیم یعنی شما اگر می خواهید زیرساخت های خودتان را در توسعه گردشگری تاریخی فرهنگی ارتقا بدهید باید با دنیا آشتی کنید تا این گردشگران بیایند تا ما بتوانیم معیشت های جایگزین برای مردم فراهم بکنیم ما باید از تکنولوژی روی پنل های خورشیدی توربین های بادی جذب انرژی زمین گرمایی و جذر و مدی استفاده کنیم این نیاز به ورود تکنولوژی دارد و الان همه این درها به روی ما بسته است ولی من می گویم چه جوری است شما در این تحریم ها می توانید کیک زرد تولید بکنید؟ اما در این تحریم ها نمی توانید در این حوزه ها حرف برای گفتن داشته باشید چون اراده نداشتید چون نخواستید در این حوزه واقعا از ثمره فکری و دانش واقعی ایرانیان استفاده کنید. 

عبدی مدیا: یکی از بحث هایی که در مورد همین موضوع صنعت هسته ای در موردش صحبت می شود که این مناقشات و این ها هم در کنارش بوده بحث شیرین کردن آب هست با استفاده از فناوری هسته ای، آیا واقعا راه چاره هست؟ می تواند کمک کند؟ نمونه های مشابهی در دنیا وجود دارد که مثلا بتوانیم آب دریا را با فناوری هسته ای شیرین کنیم چه قدر می تواند به حقیقت برسد چون در مورد برق هسته ای خیلی صحبت کردیم نمی دانم چه قدر برق هسته ای به خانه ها می رسد و چه قدر مقرون به صرفه هست؟ 

محمد درویش: الان یک نیروگاه بوشهر هست که هزار مگاوات برق تولید می کند که همین الان نیروگاه خورشیدی در کوه پایه اگر وارد مدار شود در فاز اولش 600 مگاوات وارد می کند و در فاز دومش همان تا هزار مگاوات می خواهد تولید بکند و الان ما در واقع در برنامه پنج ساله هفتم می خواهیم سی هزار مگاوات برق تولید کنیم می توانیم از انرژی هسته ای برای تامین انرژی شیرین کردن آب استفاده کنیم در دنیا هم مسبوق به سابقه هست اسرائیل هم این کار را می کند ولی مسئله این است کشوری مثل ما با این پهنای بزرگ که می تواند از استصال انرژی خورشیدی و پنل های خورشیدی استفاده بکند و با این پنل های خورشیدی انرژی لازم برای شیرین سازی آب را تامین کنیم همین کاری که عربستان و امارات متحده عربی در دستگاه های آب شیرین کنشان انجام می دهند چه نیازی هست برویم سراغ انرژی اتمی که اگر که خدای ناکرده با مشکلی مثل مشکلی که ژاپنی ها روبه رو شدند سونامی بیاید و دیگر آن تکنولوژی و تمهیدات و ثروت را نداریم که بخواهیم با تبعاتش روبه رو شویم چرا خودمان را درگیر چنین نگرانی هایی بکنیم وقتی یک چنین پتانسیل های بهتری داریم.

نکته مهمتر چه نیازی داریم وقتی شما مطابق آخرین آماری که وزارت نیرو دارد می دهد بیش از سی میلیارد متر مکعب پساب و شیرابه آب خاکستری دارید در بخش شرب خانگی صنعت و کشاورزی، چرا وقتی آنها را هنوز کمتر از دو درصدش را تصفیه کردید و مورد بازچرخانی قرار دادید بخش بزرگیش دارد وارد سفره های آب های زیرزمینی می شود و کیفیت آبمان را هدر می دهد و نابود می کند چه نیازی هست برویم سراغ آب شیرین کن سراغ تصفیه همان فاضلاب آب های خاکستری بروید آنها را انجام بدهید اگر باز هم کم آوردید بسم الله سراغ آب شیرین کن بروید آن هم با استفاده از انرژی خورشیدی.

عبدی مدیا: در سال 2018 بنیامین نتانیاهو یک ویدئویی را منتشر کرد پارچی آورد آبی ریخت و آبی هم نوشید پیشنهادی برای کمک به بحران آب داد شاید خیلی آن موقع بحران آب به میزان امروز جدی گرفته نمی شود یا بهش توجه نمی شد شما هشدار می دادید و بسیاری از فعالان محیط زیست. شاید به خاطر همین به خیلی از فعالان محیط زیست اتهام جاسوسی می زدند اما امروز به هر حال سیلی سخت و سهمگین حقیقت به صورت بسیاری نواخته شده چون حقیقت با کسی تعارف ندارد. نظرتان در مورد آن پیشنهاد بنیامین نتانیاهو چه بود واقعا امروز وقتی این ها را کنار هم می گذاریم به عنوان تکه های پازل در کنار همدیگر وقتی می بینیم حمله ای می شود و نفوذ در سطحی است که باید ببینیم چند تا الیکوئن در طبقه های عالی در حکمرانی داریم و این ها را کنار همدیگر می گذاریم به نظرمن امروز با تفسیر دیگری از آن پیشنهاد بنیامین نتانیاهو برای موضوع آب هم داشته باشیم نگاهتان چیست؟ 

محمد درویش: کارنامه شخصی مثل نتانیاهو که به راحتی کشتن بیست هزار کودک را توجیح می کند برای استراتژی خودش که روشن است یعنی اینقدر این شخصیت منفور است که حتی دادگاه بین المللی لاهه او را به عنوان جنایتکار جنگی معرفی کرده است خودشان تحمل ندارند معلوم است که ایشان دلش به حال مردم ایران و تشنگی مردم ایران نسوخته که اگر می سوخت اینگونه بیش از هزار نفر از هموطنان ما را در همین دوازده روز به خاک و خون نمی کشید و یک چنین استرس وحشتناکی وسط مذاکره وارد نمی کرد به نظر من نتانیاهو به زودی به زباله دان تاریخ فرستاده خواهد شد شکی ندارم آه آن مردم بیگناه گریبانش را خواهد گرفت و مردم ایران هم بعد از این تجاوز دوازده روزه بخش بزرگی شان که فکر می کردند اسرائیل دوست مردم ایران است متوجه شدند که تا چه اندازه این ها غیرقابل اعتماد هستند و نباید روی این ها حساب کرد، من امیدوار بودم دولت ما حکومت ما هم قدر این مردم را که گول نتانیاهو و امثال او را نخوردند دعوت شورش های آنها را نپذیرفتند پای ایران ایستادند این را درک می کرد زندانیان سیاسی را آزاد می کردند یک نسیم فرح بخشی در فضای ایران ایجاد می کردند اینترنت را آزاد می کرد هر کسی می خواهد از ایران دفاع کند بتواند بیاید آزادانه دفاع کند من از عملکرد همچنان متحجرانه و نابخردانه بخشی از حاکمیت خودمان واقعا دلگیر هستم که چرا از این فرصت تاریخی برای اینکه مردم ایران را پشت نام ایران دوباره متحد بکند استفاده نمی کند و همچنان دارد فرصت سوزی می کند اگر نه تکلیف نتانیاهو و امثال آنها که روشن است و مردم ایران در بدترین شرایط ممکن هم هرگز به روی چنین جنایتکاران جنگی قسی القلبی لبخند نخواهند زد.

خود اسرائیل به شدت الان با بحران منابع آبی هم روبه رو است حتی یکی از تالاب های مقدس خودش که نتوانست حق آبه اش را تامین کند و خشک شد مجبور شد برود با میلیاردها دلار پول آب دریا را شیرین کند بریزد در آن تالاب چون برای یهودی ها خیلی مهم است که بتواند ظاهر ماجرا را حفظ بکند خود اسرائیل با همه گنده گویی هایش مشکلات جدی در تامین آب خودش دارد آن وقت او برای ما مشکل آب را حل بکند؟ کشوری که دکترآهنگ کوثر را داشت کردوانی را داشته 

عبدی مدیا: روحش شاد 

محمد درویش: همین کاوه مدنی شما باهاش چه کار کردید؟ یکی از متخصصان درجه یک آب دنیاست جامعه جهانی بهش احترام می گذارد ازش عذرخواهی کنید بابت این کاری که کردید باهاش دعوتش کنید رسمی برگردد به ایران، وقتی کاوه مدنی برگردد فقط کاوه مدنی برنمی گردد صدها متخصص دیگری که ایران را دوست داشتند دوباره به ایران برمی گردند.

عبدی مدیا: امید برمی گردد 

محمد درویش: امید برمی گردد، این کارها کاری ندارد برای شما چرا دارید فرصت می سوزانید؟ 

عبدی مدیا: فارغ از انگیزه های سیاسی هر انگیزه ای که فردی همچون نتانیاهو درش وجود دارد چون می گویند اگر دشمن تو حرفی می زند باید درش تعقل بکنی این به نظرمن تعقل و تفکر یک چیز عقلانی است و وقتی این هشدار در مورد آب داده می شود به نظر من یک پیام بزرگی دارد به نظرتان این هشدار یک تهدید است چون من وقتی برمی گردم به عقب این استکان آب برای من یک مفهوم دیگری پیدا می کند یعنی به غیر از اینکه بحث زیست محیطی هست مباحث امنیتی را در کنارش برای من تعریف می کند و در کنارش آیا ممکن است که در واقع حتی دشمنی مثل اسرائیل در موضوع آب یک حرف علمی درستی بزند و اگر حرف علمی درستی بزند می شود نادیده بگیریم؟ 

محمد درویش: اصلا اتفاقا من می خواهم بگویم که اگر یک بخشی از حاکمیت بالاخره به هشدارهای ما تن داد و سند ملی امنیت غذایی را تصویب کرد به خاطر این است گزارش محرمانه ای در کنگره امریکا قرائت شد که وزارت خارجه تهیه کرده بود گفته بود نیازی نیست به ایران حمله بکنید بحران محیط زیست کمبود آب و فرونشست به زودی جمهوری اسلامی را از هم خواهد پاشید یعنی در واقع این مسئله بسیار جدی است و نتانیاهو هم متوجه این خطر هست که آب می تواند شورش های اجتماعی ایجاد کند می تواند جنگ آب ایجاد بکند و با حساس کردن این مسئله می خواست از این آب گل آلود ماهی بگیرد بخشی از حاکمیت متوجه موضوع شده و دارد تغییر ایجاد می کند حتی یک گروه هایی رئیس جمهور را مورد تمسخر قرار می دهند که لابد فامیلت رفته مثلا پنل خورشیدی وارد کرده روی دستت مانده آمدی روی پنل خورشیدی داری سرمایه گذاری می کنی اگر می خواهیم دنبال جاسوس بگردید دنبال دشمنان ایران باشید در همین گفتارها باید دنبالشان باشید. 

عبدی مدیا: من سه چهار تا سوال دارم یک خرده گفتگوی ما طولانی شد اجازه دارم بپرسم اگر خسته نیستید یا خلاصه بکنم؟ من می خواهم در مورد بحث کشاورزی هم ازتون بپرسم سالانه میلیاردها متر مکعب آب را در قالب محصولات کشاورزی پرآب بر صادر می کنیم این را باید تجارت بدانیم یا خیانت به منابع ملی بدانیم؟

محمد درویش: حتما خیانت به منابع ملی است یکی از افتخارات وزارت جهاد کشاورزی این است که صادرات محصولات کشاورزی مان را در طول سال های پس از انقلاب 4 برابر افزایش دادیم موقعه ای افتخار بود که صادرات منجر به افزایش ناترازی منابع آبی نمی شد مثل بنده خدایی است که رفته حساب کرده که هشت لیتر خون دارد در بدنش دو تا کلیه دارد یک کبد دارد دو تا ریه دارد خب این ها را اگر بفروشیم می توانم خانه در لواسان بخرم خب بنده خدا این ها را بفروشی خودت می میری این دیگر افتخار نیست. دقیقا ما همین کار را کردیم نباید با صادرات آب مجازی تولید ثروت کنیم چرا ما باید همچنان ثابت کنیم روز روشن و شب تاریک است در آن حدی که مثلا یک آدمی مثل جلیلی که عمق استراتژیک می گوید می فهمم این ها را در رسانه ملی و در مناظره های انتخاباتی می گوید متاسفم برای رقبای جلیلی که در همان جلسه در دهانش نزدند حتی آنها هم اشراف لازم اطلاعاتی را ندارند آنها هم مشاورانی ندارندکه در این حوزه اطلاعاتی بدهد و بگویند این دوستی خاله خرسه است که مسیر سد ماندگان را بزنید آب برای زاینده رود بیاورید و آن وقت بیایید و سرشاخه اصلی کارون را مردم شریف کهکلویه و بویر احمد تا خوزستان را نابود بکنید و نفرت ایجاد بکنید بین مردم کهکیلویه و بویراحمد و اصفهان این جنایت در حق مردم شریف استان اصفهان است که بزرگترین کارآفرینان کشور هستند و بدون نیاز به یک چنین منابع آب عاریتی می توانند تولید ثروت پایدار بکنند و این را در تمدنشان اصفهانی ها نشان دادند این دوستی خاله خرسه هست شما نگاه کنید همین بلا را سر مردم سردشت و سد کانیسب و دریاچه ارومیه می آورند آب را آوردند در دریاچه ارومیه مثلا ولی در مسیر همه آب را می دزدند و سطح اراضی کشاورزی افزایش پیدا کرده آبی به دریاچه ارومیه نرسیده بحران شدیدتر شده ولی کدورت اقوام بیشتر شده این واقعا در خوشبینانه ترین تحلیل نشان دهنده کسوف خرد است نشان دهنده این است آدم های اشتباهی پخمه ها را جای نخبه ها نشاندیم و نمی توانند تصمیمات درستی بگیرند. 

عبدی مدیا: گفتید اگر امروز اقدامی نکنیم ایران ظرف 15 سال آینده دچار فروپاشی اجتماعی می شود این فروپاشی دقیقا چه طور رخ می دهد؟ 

محمد درویش: الان ما سرانه آب در دسترسمان در ایران مرکزی حدود 400 متر مکعب است اگر از 1500 متر کمتر باشد وارد تنش آبی شده ایم بحران بسیار جدی می شود الان در مرکز ایران یعنی تهران البرز سمنان استان مرکزی اصفهان یزد کرمان بخش هایی از فارس وضعیت به مراتب بدتر از شرایط تنش آبی است خب اگر این شرایط تداوم داشته باشد یعنی دیگر مردم چاره ای جز مهاجرت ندارند، مهاجرت در متمرکزترین و پرجمعیت ترین جای کشور به کجا؟ مثلا به یک نوار باریک شمال کشور معلوم است که همه جایشان نمی شود معلوم است ناامنی افزایش پیدا خواهد کرد نارضایتی افزایش پیدا می کند و همه این ها تنش های امنیتی را بیشتر می کند و این تنش های امنیتی منجر به ناپایداری سیاسی و شورش های اجتماعی خواهد شد شکی نباید درش داشت که این اتفاق خواهد افتاد اگر ما همچنان با همین فرمان جلو برویم.

عبدی مدیا: به نظرتان سیاست رسمی دولت در حوزه آب به دنبال نجات ایران هست یا مدیریت ظاهری بحران؟ 

محمد درویش: باز می گویم اگر دو سال پیش این را می پرسیدید می گفتم مدیریت ظاهری ولی واقعا 

عبدی مدیا: امروز امیدوارید

محمد درویش: الان امیدوارم چون سند امنیت غذایی تصویب شده حتی در دولت ابراهیم رئیسی امروز مسئول پیدا کرده امروز دولت رفته به سمت اینکه سی هزار مگاوات برق از طریق خورشید و باد تامین کند چون روند سدسازی ها به شدت کم شده امیدوارم چون رفتیم سراغ بازچرخانی آب، امیدوارم چون لایحه حجاب را کنار گذاشتیم حداقل در شورای عالی امنیت ملی بردیم یک بخش خردمندی در این نظام بالاخره دارد قدرت بیشتری می گیرد. این ها همه نشانه های امیدواری است. 

بدون فیلتر در کست‌باکس بشنوید

عبدی مدیا: بخش عمده ای دارد یا در واقع توان مواجهه با بدنه ناراضی مردم دیگر وجود ندارد این را هم اشاره کردید یعنی یک بخشی ممکن است شامل خرد باشد یک بخشی از روی ناچاری است این قدرت مردم را همیشه به نظرم باید اصل بگذاریم و میزان بالندگی آگاهی مردم برای اینکه آنها هستند که تعیین می کنند که مستاجر آنها یعنی حاکمیت ها چگونه با آنها برخورد بکنند و امیدوارم روز به روز این آگاهی افزایش یابد.

اگر امروز بشود یک اقدام فوری انجام داد برای نجات ایران در حوزه زیست محیطی شما چه چیزی را به عنوان اقدام فوری قرار می دهید که بخواهیم انجامش بدهیم پیشنهادتان چیست؟

محمد درویش: پیشنهاد من همین است که با شتاب بیشتری برویم به سمت استصال انرژی خورشیدی و همه مناطقی که دچار فرونشت زمین شده تبدیل به مزارع خورشیدی کنیم کشور ایران را تبدیل به صادرکننده انرژی خورشیدی کنیم و تولید ثروت کنیم و در کنارش طرح کاشت 8 میلیارد درخت را در اولویت قرار بدهیم در آن هشت میلیون هکتار جنگلی که در طول یک صد سال اخیر از دست داده ایم دقت کنید که همه می گویند که مگر ما آب داریم که درخت بکاریم در آن هشت میلیون هکتار جنگلی که در هیرکانی زاگرس ارسباران از دست دادیم به آب نیاز نداریم آنجا را باید قرق کنیم جنگل ها برگردد ظرفیت گرمایی ویژه برمی گردد نرخ فرسایش کم می شود تنوع زیستی برمی گردد و تولید اکسیژن افزایش پیدا می کند تاثیر کربن کم می شود کشور بخش بزرگی از ناکاآمدیش آلودگی هوایش را می تواند مدیریت بکند این دو کار در کنار هم می تواند جزو اولویت های اصلی ایران در حوزه محیط زیست باشد. 

عبدی مدیا: این فرصت برای شما هست در پایان جمع بندی به ما بدهید و آنچه می خواهید الان از دلتان هست و می خواهید در موردش صحبت کنید هر آنچه فکر می کنید بفرمایید 

محمد درویش: خیلی ممنون آقای عبدی از این فرصتی که به من دادید گفتگوی محیط زیستی باید در همین غالب ها در صفحات اجتماعی پربیننده ای که محیط زیستی هم نیست شنیده شود ما نیاز به تفکر بین رشته ای داریم ما باید حرف همدیگر را بشنویم یک اقتصاددان باید بفهمد یک محیط زیستی چه می گوید یک محیط زیستی باید بفهمد اقتصاددان چه می گوید یک سیاست مدار باید هر دو را بفهمد باید با همدیگر گفتگو کنیم مجال این گفتگو باید در رسانه ملی در برنامه های گفتگو محور بدون خط خوردگی فراهم می شد که متاسفانه فراهم نشده است اما خوشبختانه به مدد شبکه های اجتماعی این گپ پر شده باور دارم محیط زیست فرصت ایران است و نه چالش ایران و نه عامل بازدارنده توسعه در ایران، محیط زیست ضامن اقتصاد ایران است، هر جایی که محیط زیست را ذبح کردیم در پای ملاحظات اقتصادی متر حوزه آبی دریاچه ارومیه به خاطر توسعه آب های کشاورزی چشم گربه نشان نقشه را از دست دادیم مثل خوزستان که بابت توسعه میدان های نفتی آزادگان حورالعظیم را خشک کردیم الان داریم شادگان را خشک می کنیم مثل بختگان که بابت توسعه کشتزارهای برنج مهمترین تالاب مرکزی کشور را از بین بردیم مثل زاینده رود و گاوخونی که به بهای ذوب آهن و فولاد و ده ها صنعت آب بر و صادرات پیاز به عراق و برنج نابودش کردیم و یا اینکه در بالادست هلو و زردآلو و شفتالو کاشتیم هر جا که محیط زیست را ذبح کردیم ضربه کاری خوردیم امیدوارم که درس بزرگی بشود. 

متولیان محیط زیست در سازمان محیط زیست به جای اینکه سیاستمداران را بترسانند باید نقشه راهی جذاب پیش راهشان بگذارند که محیط زیست اتفاقا می تواند هم بازار کار ایجاد کند هم اشتغال ایجاد کند هم پایداری ایجاد بکند و هم خسارت های چند ده میلیارد دلاری عدم توجه به ملاحظات محیط زیستی در حوزه آب و هوا و خاک را به کمینه خودش کاهش بدهد. بیش از هر زمان دیگری باور قلبی من این است که ایران به یکی از مهمترین و راهبردی ترین و ثروتمندترین کشورهای دنیا تبدیل می شود خیلی دوست دارم آن روز را ببینم ولی حتی اگر نبینم برایم مهم نیست در راه تحقق این آرمان تلاش خواهم کرد. 

عبدی مدیا: خیلی متشکرم آقای درویش عزیز برای من افتخاری بود که با شما گفتگو کردم همواره این رسانه کوچک من که با حمایت قلب های بزرگ مردم دیده می شود و شنیده می شود به لطف محبت آنها در اختیار شماست برای هر صحبت و پیام محیط زیستی با کمال میل و افتخار و این سعادت بنده هست که بتوانم پیام شما را برسانم و صدای شما را برسانم.

 عبدی مدیا یک رسانه مستقل هست به هیچ گروه و جریان سیاسی در داخل و خارج از ایران هیچ وابستگی ندارد مردم از این رسانه حمایت می کنند و به لطف آنهاست که عبدی مدیا شکل گرفته و ادامه دارد از شما یک بار دیگر تشکر می کنم برای وقت سخاوتمندانه ای که گذاشتید از اینکه دغدغه های خودتان را مطرح کردید امیدوارم خداوند به کلام شما بیان شما و به عمل شما و تحقیقات شما برکت بدهد و به شما عزت بدهد. 

در واپسین واژه های این گفتگو صدایی را از ژرفای تاریخ تقدیم شما بکنم صدایی که هزاران سال پیش بر سنگ های آپادانا هک شد نه برای زیبایی که برای یادآوری. داریوش بزرگ نوشت خدا این کشور را از دشمن از خشکسالی و از دروغ حفظ نماید این سخن نه دعای یک پادشاه که فشرده اندیشه ای است عمیق تر از زمان، سرزمین را نه فقط شمشیر دشمن که ترک خوردن آسمان و قلب مردم و تزویر بر زبان ها می تواند به ویرانه بکشاند ما امروز ایران این لحظه که با شما صحبت می کنیم با دشمنانی پیچیده تر با خشکسالی عمیق تر و دروغ هایی پنهان تر از همیشه روبه رو هستیم پس اگر وارث این خاکیم وارث این دعا هم هستیم که خداوندا این سرزمین را از دشمن، خشکسالی و از دروغ حفظ نما. 

فایل کامل گفتگوی عبدی مدیا با محمد درویش کارشناس ارشد محیط زیست، مرتع و آبخیزداری و کنشگر محیط زیست