خاطرات اکبر هاشمی - ۴ آبان ۱۳۷۳

سفر رییسجمهور آمریکا به خاورمیانه و بهخصوص به سوریه و اردن و امضاى پیمان صلح اسراییل و اردن در صدر اخبار است. براى آماده شدن جهت سفر به ترکمنستان، ملاقات کمى در دستور کارم گذاشته اند.

استانداران و فرمانداران و دادستان هاى سراسر کشور، براى توجیه سیاست مبارزه با گرانفروشى آمدند. سیاست ها را برایشان توضیح دادم. آقایان آل اسحاق، [وزیر بازرگانی] و [اسماعیل] شوشترى، [وزیر دادگستری] هم روش اجرایى کار خود را گفتند. کارها را تا ظهر تمام کردم.

به دکتر [حسن] روحانى گفتم، در دبیرخانه شوراى عالى امنیت ملی، بهانهجویى دانشجویان بر سر شهریه گرفتن از دروس مردودی، براى تکرار دروس را بررسى کنند.

ساعت دو و نیم بعد از ظهر در فرودگاه بودیم و با مصاحبه کوتاهى و بدرقه رسمى پرواز کردیم. ساعت چهار بعد از ظهر به عشق آباد رسیدیم. یک ساعت تفاوت وقت است. دکتر ولایتى و آقازاده و ترکان و مهدی و یاسر و حسین همراه بودند. استقبال گرمى با سان و رژه و رقص و آواز کودکان و حضور بزرگان و سُفرا و وزرا داشتند. قبل از رؤساى جمهور ترکیه و آذربایجان و نخستوزیر پاکستان رسیده بودیم.

با همراهى آقاى نیازُف یکسره به دفتر کارش رفتیم و بلافاصله گفتوگوى خصوصى را دو نفره با یک مترجم از آنها آغاز کردیم؛ مثل همیشه شروع کرد به دادن خبرهاى خصوصى وغیرعلنى و صادقانه و مطالب لازم را در اختیار گذاشت:

1 - دربارة آذربایجان گفت، روس ها با ریاست [حیدر] علیاف مخالفاند و او را برکنار خواهند کرد و احتمالاً مُطلّب اف را مى آورند. مقدارى از علیاف بدگویى کرد و گفت امضاى قرار کنسرسیوم از سوى روسیه، بدون اطلاع یلتسین بوده و آن را چرنومردین، نخستوزیر امضا کرده و اکنون مخالفت مى کند. در جواب سئوال اینکه خود ترکمنستان، چگونه توانسته على رغم نظر روسیه، در مورد مدیریت منابع نفتى دریاى خزر با ایران و هلند قرارداد مشارکت امضا کند؛ گفت این کار حوزه جدید توسعه مخازن، در دست بهره بردارى است.

2- در مورد طلب نهصد میلیون دلارى شان از اوکراین بابت فروش گاز گفت، چند دولت غربى، چهارصد میلیون دلار بابت طلب پس دادند که بقیه را ده ساله قسطبندی کنند. نامه اى در این خصوص از آقاى [بیل] کلینتون، [رییسجمهور آمریکا] ارایه داد وبا من مشورت کرد؛ گفتم بهتر از وضع موجود است.

3 - در مورد روسیه گفت، یلتسین و چرنومردین می مانند. فردا پارلمان رأى اعتماد مى دهد -که همین طور هم شد- بابت عدم شرکت یلتسین و هیأت روسى، برخلاف قرار در جشن هایشان، گفت آنها گرفتار مسأله پارلمان فردا هستند؛ توجیه درستى نیست.

4 – آقایان نظربایف و کریماُف هم شرکت نکرده اند. از آنها مطابق معمول بدگویى کرد و گفت اختلاف اصلیاش با اسلام کریماُف، بر سر گرمى روابط ترکمنستان با ایران است و براى نمونه، خرید دویست دستگاه مینى بوس از ایران و حل مشکل ترابریشان را ذکر کرد و گفت، کریماُف اعتراض کرده و به او جواب داده ام، هم ارزان تر است و هم کیفیت بهتر دارد؛ چرا نخریم و خیلى هم از ما ممنون است. دو سه روز پیش، ضمن نامهای از دادن ماشین ها قدردانى کرده است.

5 - در خصوص مدیریت دریاى خزر گفت، سیاستش با ما و روسیه نزدیک است و آذربایجان و قزاقستان نظر دیگرى دارند.

6 - در مورد خط لوله گاز، تأکید کرد که آمریکا و روسیه و قزاقستان با عبور از ایران موافقاند و ژنرال [الکساندر] هیگ، فردا بناست نتیجه تلاش براى تأمین پول طرح را بدهد.

7 - از هیگ نقل کرد که او به کمک دوستانش در کنگره آمریکا، گروهى را تشکیل داده که با سیاست [وارن] کریستوفر، [وزیر امور خارجه آمریکا] در مورد فشار بر ایران مخالفت مى کنند. تلاش دارد هیگ را دوست ایران معرفى کند.

8 - تعریف زیادی از محبوبیت ملى خود در رضایتمندی مردم و پیشرفت هایشان کرد؛ ضمن انتقاد از سیاست سایر جمهورى هاى جدید الاحداث شوروى سابق.

9 - در مورد جنگ قرهباغ گفت، تا حکومت تسلیم روسیه و آذربایجان نباشد، روس ها نمى گذارند جنگ تمام شود. دعوت از [عبدالرشید] دوستم و اسماعیلخان از افغانستان را توجیه کرد و گفت آنها را در جایگاه رؤسا نمى آورد. من هم تأییدش کردم.

به اقامتگاه رفتم؛ یکى از چند هتل از دوازده هتل که جدیداً ساخته اند. هتل ها کوچک است. خانم [بینظیر] بوتو، [نخستوزیر پاکستان] و همراهانش آمدند. از لغو سفرم به هند خوشحال بودند و از شیوع بیماری مالاریا در هند بعد از طاعون گفتند، ولى پیشنهاد کردند، در سفر بعدیام، براى حل اختلاف هند و پاکستان تلاش کنم. در مورد طرح مسأله کشمیر در سازمان ملل مشورت کرد. گفتم اگر مثل سابق، رأی کمى دارند، مطرح نکنند. خودش هم چنین نظرى دارد، ولى از جو مخالف مى ترسد. قرار شد دو وزیر خارجه بررسى کنند.

درخواست کرد که اجازه بدهیم، فائزه براى مسأله ورزش بانوان به پاکستان سفر کند. در مورد خط لوله گاز صحبت شد. قرار شد در بررسى مسیر تسریع شود؛ خیلى نیازمندند. دربارة اکو و اجلاس [سران سازمان کنفرانس اسلامی در] مراکش صحبت شد. گفت آنها هم هنوز در مورد سطح هیأت تصمیم نگرفته اند.

شب شام را تنها در اتاقم خوردم. برنامه تلویزیون را دیدم؛ تقریباً تمام وقت مربوط به ورود میهمانان جشن است. ترکیه، ایران، پاکستان و آذربایجان، همه را به طور کامل پخش کردند؛ جز آذربایجان را که نشان از بىاعتنایی است.