رضا حاجی کریم کیست؟

مهندس رضا حاجی کریم، رئیس هیئت مدیره فدراسیون صنعت آب ایران، عضو کمیسیون خدمات فنی، مهندسی و احداث اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران، و یکی از شناخته‌شده‌ترین فعالان بخش خصوصی صنایع آب و فاضلاب کشور، در طول سال‌های اخیر، به یکی از مرجع‌های اصلی تحلیل بحران آب در ایران ـ به‌ویژه از منظر دیدگاه بخش خصوصی متخصص ـ بدل شده است. حاجی کریم، با ترکیبی منحصربه‌فرد از تجربه فنی-مهندسی، نقش‌آفرینی محوری در ساختار صنفی-کارفرمایی صنعت آب کشور، و حضور پربازتاب در عرصه رسانه‌ای، صدای یکی از مهم‌ترین نهادهای غیردولتی فعال در پایش بحران آب ایران ـ به‌عنوان شاخص‌ترین چالش زیست‌محیطی-توسعه‌ای کشور ـ محسوب می‌شود.

اهمیت مهندس رضا حاجی کریم در سپهر صنعتی-تحلیلی ایران از چند جهت قابل بررسی است. نخست، ریاست بر فدراسیون صنعت آب ایران ـ نهاد چتری شاخصی که نماینده بیش از ۱۵ هزار شرکت پیمانکاری، بیش از ۱ هزار شرکت مهندسین مشاور، و شبکه گسترده‌ای از تولیدکنندگان و ارائه‌دهندگان فناوری فعال در حوزه‌های تأمین آب، مدیریت فاضلاب، شیرین‌سازی آب و سایر زیرساخت‌های مرتبط است ـ که او را به سخنگوی رسمی بخش خصوصی صنعت آب ایران بدل کرده است. دوم، چارچوب تحلیلی متمایز او در فهم بحران آب ـ که در آن، با ارائه آمار دقیق (۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب تجدیدپذیر سالیانه، ۴۰۰ میلیارد مترمکعب بارش، ۹ میلیارد مترمکعب نیاز شرب، و ۴ میلیارد مترمکعب نیاز صنعتی)، اصل بحران را در «نحوه مصرف، مدیریت و سیاست‌گذاری منابع آبی کشور» و نه در «خود آب» شناسایی می‌کند. سوم، حضور پربازتاب رسانه‌ای او در سال‌های اخیر ـ از مصاحبه با برنامه «میدان شعاع» اکوایران، تا نشست‌های خبری شاخص (همچون نشست «بحران آب و بقا» در ۱۴ مرداد ۱۴۰۴) ـ که او را به یکی از پر استنادترین صدای متخصص حوزه آب در گفتمان عمومی ایران بدل کرده است. چهارم، اقدامات بین‌المللی شاخص اخیر او ـ از جمله نامه‌نگاری با مدیر برنامه آب سازمان ملل و انجمن بین‌المللی آب درباره آسیب‌های وارد به زیرساخت‌های آبی ایران در جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل (شامل آب‌شیرین‌کن قشم، ایستگاه پمپاژ خرم‌آباد، و مخزن آب خمین) ـ که نشانه‌ای از نقش‌آفرینی او در پیوند زدن میان عرصه ملی و بین‌المللی صنعت آب است.

در ماه‌های اخیر، حاجی کریم در یکی از موضع‌گیری‌های پربازتاب خود، با هشدار درباره طرح انتقال آب طالقان به تهران اعلام کرد: «در طالقان آبی وجود ندارد که قابل انتقال به پایتخت باشد؛ جیره‌بندی آب تهران باید خیلی زودتر شروع می‌شد.» این موضع، در فضای پر تنش بحران آب پایتخت در پاییز ۱۴۰۴، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های ایران یافت.

زندگی و پیشینه

اطلاعات تفصیلی درباره تاریخ تولد، محل تولد، و پیشینه خانوادگی مهندس رضا حاجی کریم در منابع رسانه‌ای باز محدود است؛ ویژگی‌ای که در میان فعالان بخش خصوصی و چهره‌های صنفی-کارفرمایی، که عمدتاً بر فعالیت‌های تخصصی-حرفه‌ای خود تمرکز دارند، نسبتاً معمول است. آنچه از روایت‌های منتشر شده از مسیر حرفه‌ای او روشن است، این که حاجی کریم در نسل میانی-باسابقه فعالان مهندسی صنعت آب ایران قرار می‌گیرد و در طول دهه‌های گذشته، در ساختار بخش خصوصی این صنعت فعالیت پی‌گیر داشته است.

تحصیلات و پیشینه مهندسی

عنوان «مهندس» در شناسایی او در رسانه‌های ایران، نشان‌دهنده تخصص فنی-مهندسی اوست که شالوده فعالیت‌های مدیریتی-صنفی او در صنعت آب را تشکیل داده است. در ساختار فدراسیون صنعت آب ایران، که در شمار تشکل‌های تخصصی-فنی شاخص اتاق بازرگانی محسوب می‌شود، تخصص مهندسی یکی از شرایط شاخص نقش‌آفرینی در سطح مدیریتی است.

فدراسیون صنعت آب ایران

نقطه عطف کارنامه صنفی-اجرایی حاجی کریم، ریاست بر هیئت مدیره فدراسیون صنعت آب ایران است. این فدراسیون، که در شمار مهم‌ترین تشکل‌های تخصصی-کارفرمایی ایران در حوزه آب قرار می‌گیرد، یکی از پربازتاب‌ترین نهادهای بخش خصوصی این صنعت محسوب می‌شود.

ساختار و گستره فدراسیون

طبق توصیف رسمی، فدراسیون صنعت آب ایران یک نهاد حرفه‌ای و غیردولتی چتری است که بخش قابل توجهی از ظرفیت فنی، صنعتی و نهادی بخش آب کشور را نمایندگی می‌کند. این فدراسیون، که زیر چتر اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران فعالیت می‌کند، از طریق انجمن‌های عضو خود، نماینده گسترده‌ای از فعالان صنعت آب کشور است:

●       بیش از ۱۵ هزار شرکت پیمانکاری

●       بیش از ۱ هزار شرکت مهندسین مشاور

●       شبکه گسترده‌ای از تولیدکنندگان و ارائه‌دهندگان فناوری فعال در حوزه‌های تأمین آب، مدیریت فاضلاب، شیرین‌سازی آب و سایر زیرساخت‌های مرتبط

●       مجموعه گسترده‌ای از سازمان‌های علمی، حرفه‌ای، کارفرمایی و پژوهشی غیردولتی فعال در حوزه منابع آب و خدمات آب

این گستره نهادی، فدراسیون را به یکی از قدرتمندترین تشکل‌های صنفی-تخصصی غیردولتی ایران بدل کرده است.

هیئت مدیره

هیئت مدیره فعلی فدراسیون صنعت آب ایران، با ریاست مهندس رضا حاجی کریم، شامل این چهره‌های شاخص است:

●       رضا حاجی کریم (رئیس هیئت مدیره)

●       بیژن سعیدآبادی (نایب رئیس اول هیئت مدیره)

●       امیرهوشنگ رضایی (نایب رئیس دوم هیئت مدیره)

●       محمدباقر کریمی و سعید منوچهریان (منشی‌ها)

●       مهدی مصطفی، محمدرضا بهشتیان اردکانی، محمدجعفر فردحسینی، حسن شنطیا، سالار علیاری کرده ده، محمدشفیع رضاخانی، جعفر غفاری شیروان، محمد کیافر، عبدالرضا فروغی، اسمعیل مسگرپور طوسی (اعضای هیئت مدیره)

●       سید علیرضا شریعت (دبیر فدراسیون)

دفتر مرکزی فدراسیون در تهران، سعادت‌آباد، بالاتر از میدان کاج، خیابان نهم شرقی، پلاک ۱۸، طبقه اول واقع شده است.

عضویت در ساختار اتاق بازرگانی ایران

علاوه بر ریاست بر فدراسیون صنعت آب، حاجی کریم در چندین جایگاه شاخص اتاق بازرگانی ایران نیز فعالیت می‌کند:

عضو کمیسیون خدمات فنی، مهندسی و احداث اتاق ایران

حاجی کریم عضو کمیسیون خدمات فنی، مهندسی و احداث اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران است. این کمیسیون، که در شمار مهم‌ترین کمیسیون‌های تخصصی اتاق ایران قرار می‌گیرد، در سیاست‌گذاری بخش خصوصی در حوزه‌های زیرساختی، عمرانی و صنعتی نقش راهبردی ایفا می‌کند.

عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران

حاجی کریم همچنین عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران است؛ نقشی که به او جایگاه راهبردی در ساختار تصمیم‌گیری بخش خصوصی ایران بخشیده است. هیئت نمایندگان اتاق ایران، که در شمار مهم‌ترین نهادهای صنفی بخش خصوصی کشور قرار می‌گیرد، در شکل‌گیری سیاست‌های اقتصادی-تجاری ایران نقش راهبردی ایفا می‌کند.

نشست شاخص «بحران آب و بقا» (۱۴ مرداد ۱۴۰۴)

یکی از پربازتاب‌ترین رویدادهای اخیر حاجی کریم، نشست خبری «بحران آب و بقا» بود که به همت فدراسیون صنعت آب ایران در سه‌شنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۴ برگزار شد. در این نشست، حاجی کریم به‌عنوان رئیس هیئت مدیره فدراسیون، چارچوب تحلیلی متمایز خود نسبت به بحران آب ایران را ارائه کرد.

آمار شاخص منابع آبی کشور

در این نشست، حاجی کریم با استناد به آمارهای رسمی، اعلام کرد: «ما کشوری هستیم که ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب تجدیدپذیر در حالت نرمال داریم. میزان بارش‌ها ۴۰۰ میلیارد مترمکعب و آب تجدیدپذیر ۱۰۰ میلیارد مترمکعب است. این در حالی است که کل نیاز شرب ما تنها ۹ میلیارد مترمکعب و نیاز صنعتی ۴ میلیارد مترمکعب است.»

این آمار، که در آن نسبت میان منابع موجود و نیازهای حیاتی-صنعتی به‌طور دقیق ترسیم شده، شالوده استدلال نظری حاجی کریم را شکل می‌دهد.

رد ضرورت واردات آب

با استناد به این آمار، حاجی کریم اعلام کرد: «با توجه به این اعداد و استانداردهای مدیریت منابع هیدرولوژیکی، واردات آب هیچ ضرورتی ندارد.» این موضع، در فضای رسانه‌ای ایران که در آن، طرح واردات آب از کشورهای همسایه به‌عنوان یکی از راه‌حل‌های پیشنهادی برای بحران آب مطرح می‌شد، یکی از پر استنادترین مواضع نقادانه محسوب می‌شود.

تأکید بر بحران مدیریت، نه بحران منابع

محوری‌ترین موضع نظری حاجی کریم در این نشست، شناسایی اصل بحران در حوزه مدیریت و مصرف، نه در حوزه منابع بود. در نگاه او: «کشور با وجود چالش‌های مدیریت و مصرف آب، با بحران کمبود منابع روبرو نیست و سیاست واردات آب فاقد توجیه و کارآمدی پایدار است. اصل بحران در نحوه مصرف، مدیریت و سیاست‌گذاری منابع آبی کشور است، نه خودِ آب.»

این چارچوب تحلیلی، که در آن، بحران مدیریت و سیاست‌گذاری به‌عنوان ریشه اصلی بحران آب در ایران شناسایی می‌شود، یکی از وجوه قابل توجه دیدگاه او محسوب می‌شود.

هشدار درباره طرح انتقال آب طالقان به تهران

یکی از پربازتاب‌ترین مواضع اخیر حاجی کریم، نقد جدی طرح انتقال آب از سد طالقان به تهران است. در یکی از مصاحبه‌های شاخص خود با دیده‌بان ایران (آبان ۱۴۰۴)، اعلام کرد:

«به نظر می‌رسد که جیره‌بندی آب در تهران اصلاً دور نیست و این کار باید خیلی زودتر از این شروع می‌شد. ما در جلسات مختلف با مدیران آب کشور، خواستار آغاز زودتر جیره‌بندی آب تهران بودیم، هرچند این اقدام هم مسائل خاص خود را دارد.»

و در ادامه افزود: «متأسفانه برخی مسئولان گمان می‌کنند که طرح انتقال آب از طالقان می‌تواند تهران را نجات دهد، اما خود طالقان نیز از نزولات جوی تغذیه می‌شود. طبیعتاً وقتی در طالقان بارندگی نداشتیم، آبی وجود ندارد که سد را پر کند. اکنون سد طالقان هم در معرض خشکی کامل قرار دارد.»

ببینید | بحران حکمرانی آبی با حضور رضا حاجی کریم، رئیس فدراسیون صنعت آب ایران

نقد ساختاری به طرح انتقال

در مصاحبه شاخص دیگری با برنامه «میدان شعاع» اکوایران، حاجی کریم به نکته ساختاری مهمی اشاره کرد: «از میان سدهای پنج‌گانه، حداقل سد طالقان برای تهران نیست، طالقان در مرز استان قزوین و البرز است و آب طالقان در حالت عادی نباید وارد تهران می‌شد.» این موضع، نشانه‌ای از نگاه ساختاری-منطقه‌ای او به مسأله مدیریت آب در سطح ملی است.

اقدامات بین‌المللی پس از جنگ ۱۲ روزه

یکی از وجوه شاخص نقش‌آفرینی اخیر حاجی کریم، پی‌گیری بین‌المللی آسیب‌های وارد شده به زیرساخت‌های آبی ایران در جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل (خرداد ۱۴۰۴) بود.

نامه به انجمن بین‌المللی آب و سازمان ملل

در پی این جنگ، حاجی کریم به‌عنوان رئیس فدراسیون صنعت آب ایران، نامه شاخصی به انجمن بین‌المللی آب (IWA) و مدیر برنامه آب سازمان ملل (UN-Water) ارسال کرد. در این نامه، با توجه دادن «انجمن بین‌المللی آب و نهادهای ذی‌ربط در نظام سازمان ملل متحد، از جمله UN-Water و سایر سازمان‌های بشردوستانه» به اهمیت تأکید بر «لزوم حفاظت از زیرساخت‌های تأمین آب و خدمات بهداشتی که به جمعیت‌های غیرنظامی خدمت‌رسانی می‌کنند در شرایط مخاصمات مسلحانه»، حاجی کریم نگرانی‌های فدراسیون را اعلام کرد.

تأسیسات آسیب‌دیده

در این نامه، حاجی کریم به آسیب‌های وارد شده به برخی تأسیسات آبی ایران در جنگ ۱۲ روزه اشاره کرد:

●       یک واحد آب‌شیرین‌کن در قشم

●       یک ایستگاه پمپاژ آب در خرم‌آباد

●       یک مخزن ذخیره آب شهری در خمین

این اقدام، که در آن، یک نهاد غیردولتی ایرانی به‌طور مستقیم با نهادهای بین‌المللی درباره ابعاد بشردوستانه پیامدهای جنگ ارتباط برقرار کرده، یکی از وجوه قابل توجه دیپلماسی غیررسمی صنعت آب ایران در دوره اخیر محسوب می‌شود.

دیدگاه‌ها و مواضع تحلیلی

مهندس رضا حاجی کریم در طول کارنامه فکری-حرفه‌ای خود، چارچوب فکری روشنی صورت‌بندی کرده است که در چند محور قابل پی‌گیری است.

تأکید بر «بحران مدیریت» در برابر «بحران منابع»

محوری‌ترین موضع نظری حاجی کریم، شناسایی اصل بحران آب ایران در حوزه مدیریت و سیاست‌گذاری، و نه در حوزه منابع است. در نگاه او، «اصل بحران در نحوه مصرف، مدیریت و سیاست‌گذاری منابع آبی کشور است، نه خودِ آب.» این چارچوب تحلیلی، که در نقطه مقابل گفتمان رایج «کم‌آبی مطلق» قرار می‌گیرد، یکی از وجوه قابل توجه دیدگاه او محسوب می‌شود.

نقد ساختار مدیریت منابع آب

در یکی از مواضع نقدی شاخص خود، حاجی کریم اعلام کرد: «ما در الگوی مدیریتی مدرن کل تصمیم‌گیران را حذف کردیم، بنابراین کشاورز نگاهی به این ماجرا ندارد که چقدر آب پشت سد قرار دارد...» ـ نقدی که به ساختار غیرمشارکتی تصمیم‌گیری در حوزه آب اشاره دارد و خواستار بازگرداندن نقش تصمیم‌گیران واقعی (شامل کشاورزان و ذی‌نفعان محلی) است.

نقد سرمایه‌گذاری ناکافی در صنعت آب

با وجود اهمیت بحران آب، حاجی کریم در یکی از مواضع نقادانه خود اعلام کرد: «سرمایه‌گذاری در بحث آب، علیرغم اینکه مهم‌ترین بحران کشور است، فاقد توجیه اقتصادی است.» این موضع، نشانه‌ای از پارادوکس ساختاری در سیاست‌گذاری آب ایران است که در آن، مهم‌ترین بحران کشور، در عین حال، فاقد جذابیت سرمایه‌گذاری اقتصادی است.

نگرانی درباره تنزل سرمایه اجتماعی

در یکی از مواضع کلان خود، حاجی کریم اعلام کرد: «متأسفانه اتفاقات ماه‌های اخیر منجر به تنزل شدید سرمایه اجتماعی در کشور شده است.» این موضع، نشانه‌ای از نگاه ساختاری-اجتماعی او نسبت به چالش‌های توسعه‌ای ایران در دوره اخیر است.

نقد وضعیت صنعت احداث

در یکی از موضع‌گیری‌های شاخص خود درباره صنعت احداث (که در پیوند نزدیک با صنعت آب قرار دارد)، حاجی کریم اعلام کرد: «صنعت احداث در معرض خزان است و بنگاه‌های فعال در این حوزه یکی پس از دیگری در حال کوچک و تعطیل شدن هستند. چنانچه امکان ورود سرمایه‌گذاری خارجی به کشور و صادرات خدمات فنی مهندسی مهیا شود، می‌توانیم این صنعت را زنده نگه داریم.»

تأکید بر ارتباطات بین‌المللی

یکی از مواضع راهبردی حاجی کریم، تأکید بر ضرورت ارتباطات بین‌المللی برای موفقیت راهبردهای داخلی است. در یکی از موضع‌گیری‌های شاخص خود اعلام کرد: «راهبردهای موفق داخلی بدون ارتباطات بین‌المللی اثرگذار نیست.» این موضع، نشانه‌ای از نگاه واقع‌گرایانه او به ضرورت پیوند خوردن میان عرصه ملی و بین‌المللی در صنعت آب و خدمات فنی-مهندسی است.

دفاع از صادرات خدمات فنی-مهندسی

حاجی کریم همچنین در دفاع از صادرات خدمات فنی-مهندسی ایران به کشورهای دیگر ـ به‌ویژه در حوزه‌های آب، ساخت و ساز، و زیرساخت ـ یکی از مدافعان جدی است. در نگاه او، این صادرات می‌تواند به زنده ماندن صنعت احداث در فضای پر چالش اقتصاد ایران کمک کند.

بشنوید | بحران حکمرانی آب با | حضور رضا حاجی کریم، رئیس فدراسیون صنعت آب ایران

ارتباط با چهره‌ها و جریان‌ها

مهندس رضا حاجی کریم در شبکه‌ای از پیوندهای صنفی-تشکیلاتی با چهره‌های شاخص بخش خصوصی ایران قرار دارد. در سطح صنفی، رابطه او با اعضای هیئت مدیره فدراسیون صنعت آب ایران ـ از جمله بیژن سعیدآبادی، امیرهوشنگ رضایی، محمدباقر کریمی، سعید منوچهریان، و دیگر اعضا ـ شبکه نزدیک حرفه‌ای-تشکیلاتی او را شکل می‌دهد.

در سطح اتاق بازرگانی، رابطه او با سایر اعضای هیئت نمایندگان اتاق ایران و اعضای کمیسیون خدمات فنی، مهندسی و احداث ـ به‌عنوان دو نهاد کلیدی بخش خصوصی ایران ـ شبکه ارتباطات صنفی-سیاست‌گذاری او را تشکیل می‌دهد.

در سطح بین‌المللی، رابطه او با انجمن بین‌المللی آب (IWA) و UN-Water (که نامه‌نگاری مستقیم با آنها صورت گرفت)، شبکه ارتباطات بین‌المللی او را شکل می‌دهد.

در سطح رسانه‌ای، رابطه او با اکوایران (برنامه میدان شعاع)، رکنا، دیده‌بان ایران، اعتماد آنلاین، تسنیم، تعادل، قدس آنلاین، و دنیای برند از پیوندهای رسانه‌ای کلیدی او محسوب می‌شود.

متن کامل گفت‌وگوی عبدی مدیا با رضا حاجی کریم

جمع‌بندی

مهندس رضا حاجی کریم، یکی از شاخص‌ترین چهره‌های بخش خصوصی صنعت آب ایران معاصر است که با ترکیبی منحصربه‌فرد از پشتوانه فنی-مهندسی، نقش‌آفرینی محوری در ساختار صنفی-کارفرمایی صنعت آب کشور (به‌عنوان رئیس هیئت مدیره فدراسیون صنعت آب ایران)، حضور پربازتاب در ساختار اتاق بازرگانی (عضو کمیسیون خدمات فنی، مهندسی و احداث و عضو هیئت نمایندگان)، چارچوب تحلیلی متمایز در فهم بحران آب (با تأکید بر بحران مدیریت در برابر بحران منابع)، حضور پربازتاب رسانه‌ای، و در نهایت، نقش‌آفرینی شاخص در پیوند زدن میان عرصه ملی و بین‌المللی (با نامه‌نگاری به انجمن بین‌المللی آب و سازمان ملل پس از جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل)، جایگاهی منحصربه‌فرد در ساختار صنعتی-تحلیلی ایران اشغال کرده است. کارنامه او ـ از فعالیت پایدار در ساختار بخش خصوصی صنعت آب، ریاست بر فدراسیون صنعت آب ایران (نماینده بیش از ۱۵ هزار شرکت پیمانکاری و یک هزار شرکت مهندسین مشاور)، نشست‌های پربازتاب رسانه‌ای (همچون نشست «بحران آب و بقا» در ۱۴ مرداد ۱۴۰۴)، هشدارهای جدی درباره طرح انتقال آب طالقان و ضرورت جیره‌بندی آب تهران، و در نهایت، اقدامات بین‌المللی پس از جنگ ۱۲ روزه ـ تصویری از یک «رهبر صنعتی-فنی متخصص» چندبعدی ارائه می‌دهد.

ویژگی متمایز حاجی کریم، در سطح اول، چارچوب تحلیلی واقع‌گرایانه و آماری او در فهم بحران آب است؛ چارچوبی که در آن، با ارائه آمار دقیق منابع و نیازها، اصل بحران در حوزه مدیریت و سیاست‌گذاری شناسایی می‌شود، نه در حوزه منابع. این رویکرد، در میان فعالان صنعت آب ایران، نسبتاً متمایز است و در نقطه مقابل گفتمان غالب «کم‌آبی مطلق» قرار می‌گیرد. در سطح دوم، توانایی او در پیوند زدن میان نقش‌آفرینی صنفی-کارفرمایی و موضع‌گیری تحلیلی-رسانه‌ای ـ به‌گونه‌ای که در عین حال که سخنگوی رسمی بخش خصوصی صنعت آب است، در عرصه عمومی نیز مواضع نقادانه ساختاری دارد ـ یکی از وجوه قابل توجه شخصیت اوست.

از منظر تحلیلی، جایگاه حاجی کریم، نمونه‌ای از پدیده «فعال صنفی-تخصصی منتقد ساختاری» در بخش خصوصی ایران معاصر است؛ پدیده‌ای که در آن، یک چهره با نقش‌آفرینی محوری در ساختار صنفی-کارفرمایی، در عین حال، در عرصه عمومی، با نگاه نقادانه به سیاست‌های دولتی می‌نگرد. این الگو، که در میان فعالان بخش خصوصی ایران معاصر نمونه‌های دیگری نیز دارد، در حاجی کریم با ویژگی تمرکز بر مسأله شاخص بحران آب و چارچوب تحلیلی متمایز، بازتاب ویژه‌ای یافته است.

آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که حاجی کریم در مواضع تحلیلی-حرفه‌ای خود به آنها پرداخته ـ از بحران آب، مدیریت منابع آبی، ضرورت جیره‌بندی، نقد طرح‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای، آسیب‌های زیرساخت‌های آبی در جنگ، صادرات خدمات فنی-مهندسی، و ضرورت سرمایه‌گذاری در صنعت احداث ـ از پایدارترین موضوعات بحث در گفتمان توسعه‌ای-زیست‌محیطی ایران معاصر باقی مانده‌اند. در شرایطی که ایران در یکی از پر تنش‌ترین دوره‌های بحران آب تاریخ خود قرار دارد ـ به‌ویژه با خشکی فزاینده سدهای پایتخت، تشدید بحران فرونشست زمین، و چالش‌های فزاینده زیست‌محیطی ـ صدای تحلیلی حاجی کریم، با ترکیب تخصص فنی عمیق و نگاه ساختاری به سیاست‌گذاری آب، یکی از مرجع‌های اصلی این گفت‌وگو خواهد بود.

سوالات متداول

رضا حاجی کریم کیست؟

مهندس رضا حاجی کریم، رئیس هیئت مدیره فدراسیون صنعت آب ایران، عضو کمیسیون خدمات فنی، مهندسی و احداث اتاق بازرگانی ایران، عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران، و یکی از شناخته‌شده‌ترین فعالان بخش خصوصی صنایع آب و فاضلاب کشور است. او در طول سال‌های اخیر، به یکی از مرجع‌های اصلی تحلیل بحران آب در ایران از منظر بخش خصوصی متخصص بدل شده است.

فدراسیون صنعت آب ایران چیست؟

فدراسیون صنعت آب ایران، یک نهاد حرفه‌ای و غیردولتی چتری زیر چتر اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران است که بخش قابل توجهی از ظرفیت فنی، صنعتی و نهادی بخش آب کشور را نمایندگی می‌کند. این فدراسیون نماینده بیش از ۱۵ هزار شرکت پیمانکاری، بیش از ۱ هزار شرکت مهندسین مشاور، و شبکه گسترده‌ای از تولیدکنندگان و ارائه‌دهندگان فناوری فعال در حوزه‌های تأمین آب، مدیریت فاضلاب، شیرین‌سازی آب و سایر زیرساخت‌های مرتبط است.

دیدگاه حاجی کریم درباره بحران آب ایران چیست؟

محوری‌ترین موضع نظری حاجی کریم، شناسایی اصل بحران آب ایران در حوزه مدیریت و سیاست‌گذاری، نه در حوزه منابع است. در نگاه او: «ایران ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب تجدیدپذیر در حالت نرمال دارد، میزان بارش‌ها ۴۰۰ میلیارد مترمکعب است، در حالی که کل نیاز شرب تنها ۹ میلیارد مترمکعب و نیاز صنعتی ۴ میلیارد مترمکعب است.» بنابراین، «اصل بحران در نحوه مصرف، مدیریت و سیاست‌گذاری منابع آبی کشور است، نه خودِ آب.»

دیدگاه حاجی کریم درباره طرح انتقال آب طالقان به تهران چیست؟

حاجی کریم منتقد جدی طرح انتقال آب از سد طالقان به تهران است. در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرده: «در طالقان آبی وجود ندارد که قابل انتقال به پایتخت باشد... خود طالقان نیز از نزولات جوی تغذیه می‌شود... اکنون سد طالقان هم در معرض خشکی کامل قرار دارد.» او همچنین تأکید کرده که «سد طالقان در مرز استان قزوین و البرز است و آب طالقان در حالت عادی نباید وارد تهران می‌شد.»

دیدگاه حاجی کریم درباره جیره‌بندی آب تهران چیست؟

حاجی کریم یکی از مدافعان زودهنگام طرح جیره‌بندی آب تهران بود. در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرده: «به نظر می‌رسد که جیره‌بندی آب در تهران اصلاً دور نیست و این کار باید خیلی زودتر از این شروع می‌شد. ما در جلسات مختلف با مدیران آب کشور، خواستار آغاز زودتر جیره‌بندی آب تهران بودیم.»

دیدگاه حاجی کریم درباره واردات آب چیست؟

با استناد به آمار دقیق منابع آبی کشور، حاجی کریم اعلام کرده: «با توجه به این اعداد و استانداردهای مدیریت منابع هیدرولوژیکی، واردات آب هیچ ضرورتی ندارد.» او سیاست واردات آب را «فاقد توجیه و کارآمدی پایدار» توصیف کرده است.

اقدامات بین‌المللی حاجی کریم پس از جنگ ۱۲ روزه چه بود؟

پس از جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل (خرداد ۱۴۰۴)، حاجی کریم به‌عنوان رئیس فدراسیون صنعت آب ایران، نامه شاخصی به انجمن بین‌المللی آب (IWA) و مدیر برنامه آب سازمان ملل (UN-Water) ارسال کرد. در این نامه، به آسیب‌های وارد شده به برخی تأسیسات آبی ایران ـ شامل آب‌شیرین‌کن قشم، ایستگاه پمپاژ آب در خرم‌آباد، و مخزن ذخیره آب شهری در خمین ـ اشاره شد و خواستار توجه نهادهای بین‌المللی به «لزوم حفاظت از زیرساخت‌های تأمین آب و خدمات بهداشتی که به جمعیت‌های غیرنظامی خدمت‌رسانی می‌کنند در شرایط مخاصمات مسلحانه» شد.

دیدگاه حاجی کریم درباره صنعت احداث چیست؟

در یکی از مواضع شاخص خود، حاجی کریم اعلام کرده: «صنعت احداث در معرض خزان است و بنگاه‌های فعال در این حوزه یکی پس از دیگری در حال کوچک و تعطیل شدن هستند. چنانچه امکان ورود سرمایه‌گذاری خارجی به کشور و صادرات خدمات فنی مهندسی مهیا شود، می‌توانیم این صنعت را زنده نگه داریم.» او همچنین در نگاه راهبردی خود اعلام کرده: «راهبردهای موفق داخلی بدون ارتباطات بین‌المللی اثرگذار نیست.»

نشست «بحران آب و بقا» چه بود؟

نشست خبری «بحران آب و بقا» که در سه‌شنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۴ به همت فدراسیون صنعت آب ایران برگزار شد، یکی از پربازتاب‌ترین نشست‌های اخیر فدراسیون درباره بحران آب کشور بود. در این نشست، حاجی کریم با ارائه آمار دقیق منابع و نیازهای آبی کشور، چارچوب تحلیلی متمایز خود نسبت به بحران آب را تشریح کرد و سیاست واردات آب را فاقد توجیه دانست.

آیا رضا حاجی کریم همچنان فعال است؟

بله، مهندس رضا حاجی کریم به‌عنوان رئیس فعلی هیئت مدیره فدراسیون صنعت آب ایران، یکی از پر حضور‌ترین چهره‌های تحلیلی حوزه آب در رسانه‌های ایران معاصر است. آخرین مواضع شاخص اخیر او ـ از جمله هشدارهای جدی درباره خشکی سد طالقان، ضرورت جیره‌بندی آب تهران، نقد سیاست واردات آب، و نامه‌نگاری بین‌المللی پس از جنگ ۱۲ روزه ـ بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های فارسی‌زبان داشته‌اند. حضور پی‌گیر او در رسانه‌های شاخص (اکوایران، رکنا، دیده‌بان ایران، اعتماد آنلاین، تسنیم، تعادل، قدس آنلاین، و دنیای برند) ادامه دارد.