محمدتقی فاضل میبدی، روحانی اصلاحطلب، فقیه، اندیشمند دینی، استاد حوزه و دانشگاه، و یکی از شاخصترین چهرههای روحانیت منتقد در ایران معاصر است. او که شاگردی آیتالله حسینعلی منتظری (شش سال درس خارج فقه)، آیتالله ناصر مکارم شیرازی (شش سال درس خارج اصول)، آیتالله یوسف صانعی و آیتالله عبدالله جوادی آملی را در کارنامه تحصیلی خود دارد، عضو پایدار مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم و استاد دانشکده مفید قم است. فاضل میبدی در سالهای اخیر با مواضع نقادانه صریح خود — از نقد دخالت حکومت در حجاب و القاب رسمی روحانی گرفته تا حمایت از مذاکره با آمریکا و نقد بودجه اربعین — به یکی از پراستنادترین صداهای روحانیت اصلاحطلب در رسانههای ایران بدل شده است
محمدتقی فاضل میبدی کیست؟
حجتالاسلام محمدتقی فاضل میبدی، روحانی اصلاحطلب، فقیه، اندیشمند دینی، نویسنده، استاد حوزه و دانشگاه، و یکی از شاخصترین چهرههای روحانیت منتقد و اصلاحطلب در ایران معاصر، متولد ۶ مرداد ۱۳۳۲ در شهر میبد استان یزد، در طول بیش از پنج دهه فعالیت در حوزه علمیه و عرصه عمومی، به یکی از معماران اصلی گفتمان روحانیت اصلاحطلب در ایران بدل شده است. فاضل میبدی، که در نقطه تلاقی سنت فقه پویا، اندیشه دینی مدرن، و کنشگری مدنی-سیاسی اصلاحطلب قرار دارد، عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم (تشکل شاخص روحانیت اصلاحطلب پسا-دوم خرداد ۱۳۷۶) و استاد دانشکده مفید قم (یکی از معتبرترین مراکز آموزش عالی نزدیک به سنت روحانیت میانهرو-اصلاحطلب در ایران) است.
اهمیت محمدتقی فاضل میبدی در سپهر مذهبی-سیاسی ایران از چند جهت قابل بررسی است. نخست، پیشینه تحصیلی شاخص او در حوزه علمیه قم ـ بهویژه شش سال درس خارج فقه نزد آیتالله حسینعلی منتظری (قائممقام پیشین رهبری که در اواخر دهه ۶۰ از این جایگاه کنار گذاشته شد و در سالهای پایانی عمر به یکی از مرجعهای مهم نقد ساختار قدرت در ایران بدل شد)، و شش سال درس خارج اصول نزد آیتالله ناصر مکارم شیرازی (یکی از مراجع تقلید فعلی) ـ شالوده فقهی-علمی او را تشکیل داده است. دوم، پیوند آشکار او با سنت اندیشه فقه پویا که از طریق شاگردی نزد آیتالله یوسف صانعی (مرجع تقلید فقید و یکی از معماران اصلی فقه پویای اصلاحطلب) و آیتالله عبدالله جوادی آملی (فیلسوف برجسته معاصر شیعه) بازتاب یافته، چارچوب فکری-فلسفی او را شکل داده است. سوم، نقشآفرینی پایدار او در مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم ـ که از پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ تأسیس شد و یکی از مهمترین تشکلهای روحانیت اصلاحطلب ایران محسوب میشود ـ او را در شمار باسابقهترین چهرههای روحانیت اصلاحطلب قرار میدهد. چهارم، حضور پربازتاب رسانهای-عمومی او در سالهای اخیر ـ بهعنوان یکی از معدود روحانیون شاخص که با مواضع نقادانه صریح در رسانههای اصلاحطلب حضور مییابد ـ او را به یکی از پر استنادترین صدای نقادانه روحانی در گفتمان ایران معاصر بدل کرده است.
فاضل میبدی همچنین، در دوران اخیر، با چندین حاشیه پربازتاب روبهرو بوده است؛ از جمله هجمههای گسترده رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا (که او را به «گزافهگویی» متهم میکنند)، و حمایت پیگیر از مجمع محققین در پی پیام تسلیت بحثبرانگیز این تشکل برای یحیی سنوار در پاییز ۱۴۰۳. این حواشی، در فضای پر تنش گفتمان مذهبی-سیاسی ایران معاصر، یکی از وجوه قابل توجه مسیر حرفهای او را شکل میدهد.
زندگی و پیشینه
محمدتقی فاضل میبدی در ۶ مرداد ۱۳۳۲ در شهر میبد ـ یکی از کهنترین شهرهای استان یزد در مرکز ایران ـ به دنیا آمد. میبد، شهری با پیشینه تاریخی-فرهنگی غنی و یکی از مراکز شاخص فرهنگ سنتی ایران، در طول دهههای پس از انقلاب، چهرههای شاخصی را در عرصههای فقه، روحانیت، علوم سیاسی و آکادمی به جامعه ایران معرفی کرده است. (همشهری شاخص دیگر فاضل میبدی، دکتر سید جلال دهقانی فیروزآبادی ـ دبیر شورای راهبردی روابط خارجی ـ نیز در همین شهر متولد شد.)
تولد در ۶ مرداد ۱۳۳۲، فاضل میبدی را در نسلی قرار میدهد که در فضای پسا-کودتای ۲۸ مرداد همان سال به دنیا آمد و دوران کودکی و نوجوانی خود را در سالهای دهه ۴۰ ـ یعنی دوران اصلاحات ارضی و تحولات اجتماعی-اقتصادی دوران پهلوی دوم ـ گذراند.
تحصیلات حوزوی
مسیر تحصیلی فاضل میبدی، یکی از کمنظیرترین مسیرها در میان روحانیون اصلاحطلب ایران معاصر است که در آن، شاگردی نزد چهرههای شاخص و گاه ایدئولوژیک متفاوت پی گرفته شده است.
ورود به حوزه علمیه قم (۱۳۵۰)
فاضل میبدی در سال ۱۳۵۰ ـ یعنی در سن ۱۸ سالگی ـ به حوزه علمیه قم ـ مهمترین مرکز تحصیلات دینی شیعی ایران ـ وارد شد. این ورود، در آستانه تحولات دهه ۵۰ شمسی، دورانی که حوزه علمیه قم در آستانه تنشهای فکری-سیاسی پیش از انقلاب اسلامی قرار داشت، یکی از نقاط عطف زندگی او بود.
شاگردی نزد آیتالله یوسف صانعی
یکی از پیوندهای کلیدی فاضل میبدی در دوران تحصیل در حوزه علمیه قم، شاگردی نزد آیتالله یوسف صانعی (متولد ۱۳۱۶ نیکآباد اصفهان، فقید) بود. آیتالله صانعی، که در آخر عمر به یکی از مراجع تقلید با مواضع پر بازتاب اصلاحطلبانه بدل شد و پس از موضعگیریهای شاخص پس از وقایع ۱۳۸۸، توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از مرجعیت کنار گذاشته شد، یکی از معماران اصلی فقه پویای اصلاحطلب در ایران معاصر بود.
استادان فلسفه
استادان فلسفه فاضل میبدی، آیتالله یحیی انصاری شیرازی و آیتالله عبدالله جوادی آملی بودند. جوادی آملی، یکی از فیلسوفان برجسته معاصر شیعه و شاگرد علامه طباطبایی، در شمار مهمترین چهرههای فلسفه و عرفان اسلامی در ایران معاصر قرار میگیرد.
درس خارج اصول نزد آیتالله مکارم شیرازی
فاضل میبدی به مدت ۶ سال درس خارج اصول را نزد آیتالله ناصر مکارم شیرازی ـ یکی از مراجع تقلید فعلی شیعه ـ پی گرفت. این دوره، شالوده دانش او در حوزه اصول فقه را تشکیل داد.
درس خارج فقه نزد آیتالله منتظری (شش سال)
پیوند کلیدی و در عین حال متمایز فاضل میبدی، شاگردی ششساله در درس خارج فقه نزد آیتالله حسینعلی منتظری (۱۳۸۸-۱۳۰۱) بود. این پیوند، در طول حدود شش سال، شالوده فکری-فقهی او را شکل داد و جزو نمایانترین وجوه شخصیت فکری-سیاسی او محسوب میشود.
آیتالله منتظری، که در دهه ۶۰ بهعنوان قائممقام رهبری انتخاب شد و سپس در ۶ فروردین ۱۳۶۸ توسط آیتالله خمینی از این جایگاه کنار گذاشته شد، در سالهای پایانی عمر خود، به یکی از مراجع پر بازتاب نقد ساختار قدرت در جمهوری اسلامی بدل شد ـ بهویژه پس از وقایع جنبش سبز ۱۳۸۸. شاگردی نزد منتظری، در ادبیات روحانیت اصلاحطلب ایران، یکی از وجوه شاخص هویتی محسوب میشود؛ پیوندی که بسیاری از اعضای فعلی مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم را نیز در شمول خود قرار میدهد.
تدریس در حوزه و دانشگاه
فاضل میبدی پس از پایان دورههای درس خارج، خود به تدریس در حوزه علمیه قم و دانشگاه پرداخت.
تدریس در حوزه علمیه قم
از دروس شاخصی که فاضل میبدی در حوزه علمیه قم تدریس کرده، میتوان به این موارد اشاره کرد: شرح لمعه، حاشیه منطق، بدایة الحکمه، اصول فقه، و کفایه. این دروس، در شمار متون کلاسیک مهم آموزش حوزوی محسوب میشوند و تدریس آنها، نشانهای از تسلط فقهی-اصولی-فلسفی فاضل میبدی است.
استاد دانشکده مفید قم
فاضل میبدی استاد دانشکده مفید قم ـ که در سال ۱۳۶۸ توسط آیتالله عبدالکریم موسوی اردبیلی تأسیس شد ـ است. دانشکده مفید، که در شمار شاخصترین مراکز آموزش عالی روحانیت میانهرو-اصلاحطلب در ایران قرار میگیرد و چهرههای شاخصی چون موسوی اردبیلی، عبدالکریم سروش (در دورهای) و دیگر اساتید برجسته در آن تدریس کردهاند، یکی از کانونهای فکری جریان روحانیت اصلاحطلب محسوب میشود.
آثار علمی-پژوهشی
محمدتقی فاضل میبدی نویسنده چندین کتاب و دهها مقاله علمی-پژوهشی در حوزههای فقه، اندیشه دینی، و حقوق اسلامی است. شاخصترین اثر او، کتاب «شریعت، عرف و عقلانیت» است که در شمار آثار مرجع در حوزه نقد و بازنگری در فقه سنتی محسوب میشود.
برنامه سیمرغ | موضوع: آینده حکمرانی؛ دین، گروگانِ حکومت؟ | با حضور حاج شیخ محمدتقی فاضل میبدی
عضویت در مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم
نقطه عطف کارنامه تشکیلاتی-سیاسی فاضل میبدی، عضویت پایدار او در مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم است.
تأسیس مجمع پس از دوم خرداد ۱۳۷۶
مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ ـ یعنی پس از پیروزی سید محمد خاتمی در انتخابات ریاستجمهوری و آغاز دوران اصلاحات ـ در قم بنیانگذاری شد. این مجمع، با «مشی اصلاحطلبی، تغییر و اصولگرایی انقلابی اصیل»، به فعالیت سیاسی در حوزه عمومی کشور و البته حوزه علمیه قم میپردازد.
بنیانگذاران اصلی این مجمع شامل آیتالله محمدعلی عبایی خراسانی، آیتالله حسین موسوی تبریزی، آیتالله بیات زنجانی و دیگران هستند. اعضای فعلی مجمع، که اکثراً اصلاحطلبان، مدرسان درس خارج حوزه علمیه قم، استادان دانشگاه روحانی، و شاگردان منتظری هستند، شامل حسین موسوی تبریزی، سید محمدعلی ایازی، محمود صلواتی، محمدتقی فاضل میبدی، سید ابوالفضل موسویان، محمدعلی کوشا و دیگر چهرههای شاخص میشود.
نقشآفرینی فاضل میبدی در مجمع
فاضل میبدی در مجمع محققین، در سالهای اخیر، به یکی از مدافعان اصلی این تشکل در برابر هجمههای رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا بدل شده است. در یکی از مواضع شاخص خود (در گفتوگو با هممیهن آنلاین، آبان ۱۴۰۳) اعلام کرد: «معمولاً ما در این مجمع، در چارچوب نظام کار میکردیم و فرمایشات مرحوم امام هم یکی از معیارهای کارهای سیاسی ما بوده است. در هر انتخاباتی هم شرکت میکردیم؛ منتها از نگاه و پایگاه اصلاحطلبی وارد میشدیم. در مواقع حساس، مجمع موضع خودش را اعلام کرده است.»
حاشیه پیام تسلیت سنوار (پاییز ۱۴۰۳)
یکی از حواشی پربازتاب اخیر مجمع محققین، پیام تسلیت این مجمع به مناسبت شهادت یحیی سنوار (رهبر فقید حماس) در پاییز ۱۴۰۳ بود. در این پیام، مجمع جملهای اضافه کرده بود که در فضای رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا با هجمه گسترده روبهرو شد. فاضل میبدی در دفاع از مجمع اعلام کرد: «همیشه کسانی در حوزه بودند که میخواستند حوزه تکصدایی باشد و صدای مخالف صدای رسمی را نپذیرند و قبول نکنند. این برای اولین بار نیست که بر مجمع محققین هجمه وارد میشود... ما که شمشیر نکشیده بودیم؛ ما با کسی دعوا نداشتیم.»
دیدگاهها و مواضع تحلیلی
حجتالاسلام محمدتقی فاضل میبدی در طول کارنامه فکری-تحلیلی خود، چارچوب فکری روشنی صورتبندی کرده است که در چند محور قابل پیگیری است.
نقد دخالت حکومت در حجاب
یکی از پربازتابترین مواضع فاضل میبدی در سالهای اخیر، نقد جدی دخالت حکومت در مسأله حجاب است. در یکی از موضعگیریهای شاخص خود اعلام کرد: «حکومت هرچه کمتر دخالت کند بهتر است. وظیفه اصلی حکومت حل مشکلات اقتصادی، امنیتی، معیشتی است. اینکه بگوییم مسئله حجاب...» و افزود: «به جای استفاده از ابزارهایی مانند جریمه و شلاق، باید در تبلیغ و ترویج حجاب کوشید.»
در ارتباط با رفتار گشت ارشاد، فاضل میبدی در مرداد ۱۴۰۳ ـ پس از انتشار فیلم برخورد خشن گشت ارشاد با دو دختر بیحجاب ـ از پزشکیان درخواست کرد: «تعطیل کردن گشت ارشاد از شعارهای محوری دکتر پزشکیان بود. مطالبه ما اینست که باید شعارهای محوری ایشان عملی شود.»
تذکر به علمالهدی
در یکی از مواضع نقدی شاخص خود، فاضل میبدی در پاسخ به سخنان آیتالله سید احمد علمالهدی (امام جمعه مشهد) درباره بیحجابها، اعلام کرد: «بر چه اساسی بدحجابان را «لامذهب» میگوید؟ کدام فقیهی گفته اگر کسی بیحجاب شد بیدین است؟» و افزود: «بر چه اساسی میگوید که غرب مردم ایران را گوسفند علفخوار میخواهد. برای حفظ آبروی اسلام و ایران به ایشان تذکر دهید. یا عوض کنید.»
نقد القاب رسمی
یکی از مواضع پربازتاب فاضل میبدی، نقد اطلاق گسترده لقب «آیتالله» به افراد غیرمجتهد است. در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «آیتالله یعنی کسی که مجتهد باشد و بتواند بر اساس قواعد فقه و اصولی که در حوزه مطرح است، اجتهاد کند. سالها درس خوانده و تدریس کرده باشد تا به مقام اجتهاد برسد و بعد به او بگویند آیتالله.» او این القاب رایج را «مندرآوردی» خواند و افزود: «فردی که سالها حوزه را ترک کرده و به سمت کارهای اجرایی رفته، آیتالله نیست.»
دفاع از مذاکره با آمریکا
فاضل میبدی یکی از مدافعان جدی مذاکره دولت پزشکیان با ترامپ است. در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «دولت پزشکیان باید از فرصت مذاکره با ترامپ استفاده کند و اجازه ندهد تندروها این فرصت را به خاطر تبدیل کنند.» او در توییت دیگری نوشت: «ترامپ برای آغاز مذاکره، تهدید و تحریم را رها و با منطق صلح وارد شود.» و در توضیح موضع رهبری، اعلام کرد: «سخنان مقام رهبری دست دولت را در مسأله مذاکره باز گذاشت، مشروط بر این که آمریکا با زبان زور و تهدید با ایران مواجه نگردد.»
حمایت از راهحل دو کشوری در فلسطین
در یکی از مواضع شاخص خود، فاضل میبدی اعلام کرد: «راهحل تشکیل دو کشوری در ماجرای فلسطین و اسرائیل ایده ما نبوده است، بسیاری از سران حماس، سران کشورهای عربی و... آن را مطرح کردهاند.» این موضع، در فضای پر تنش گفتمان ایرانی-فلسطینی، نشانهای از نگاه واقعگرایانه او به مسأله است.
نقد جریان پایداری
فاضل میبدی، در یکی از مواضع شاخص خود، اعلام کرد: «پایداریچیها گروهی هستند که اگر امروز جلوی آنها گرفته نشود، برای فردا خطرات بیشتری خلق میکنند.» این موضع، نشانهای از نقد صریح او نسبت به جریان اصولگرای تندرو محسوب میشود.
نقد مشکلات معیشتی
در یکی از موضعگیریهای اخیر، فاضل میبدی به وضعیت اقتصادی-معیشتی پرداخت و اعلام کرد: «مرغ کیلویی ۸۰ هزار تومان و تخممرغ شانهای ۹۰ هزار تومان را چه کسی میتواند بخرد و شب به...» و در موضع دیگری: «بعد از خانه، داشتن خودرو هم برای جوانان از محالات شد.»
او همچنین درباره موضوع زنکُشی، در یکی از مواضع پر بازتاب اخیر خود (آبان ۱۴۰۴) اعلام کرد: «زنکُشی در کشور رواج پیدا کرده. حاکمیت هم بیتفاوت است.» این موضع، با نقد شدید رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا (از جمله جهاننیوز) همراه شد که تهدید به احضار قضایی او شدند.
حمایت از رفع حصر کروبی
در اسفند ۱۴۰۳، پس از رفع حصر مهدی کروبی پس از ۱۴ سال، فاضل میبدی واکنش مثبت نشان داد و این تحول را گامی مثبت تلقی کرد.
نقد دلیل ناخرسندی مردم از روحانیت
در یکی از تحلیلهای پربازتاب خود، فاضل میبدی به یکی از علل ناخرسندی مردم از روحانیت اشاره کرد و اعلام کرد: «چون مردم مشکلات موجود را نتیجه عمل روحانیت میدانند، وقتی ما را تنها...» ـ موضعی که نشاندهنده درک عمیق او از تحولات گفتمان عمومی نسبت به نهاد روحانیت است.
نقد بودجه اربعین
در یکی از مواضع شاخص خود، فاضل میبدی به اختصاص بودجه گسترده برای اربعین انتقاد کرد: «از دغدغههای دکتر پزشکیان فیلترینگ بود که خیلی از شغلها را تعطیل کرده بود. چی شد؟ معاون اول چهارصد میلیارد برای اربعین اختصاص دادند. چرا؟ دغدغه این دولت اربعین نبود.»
رد خرافات
در یکی از مواضع نقدی اخیر، فاضل میبدی خرافات درباره طلسم و جاسوسی اسرائیل با نمادهای یهودی را رد کرد و این ادعاها را «بیاساس و برای سودبردن عدهای» توصیف کرد.
ویدیوی اختصاصی عبدی مدیا | موضوع: اسلام و جمهوری اسلامی؛ آینده یک قرائت حکومتی | مهمان: حاج شیخ محمدتقی فاضل میبدی
ارتباط با چهرهها و جریانها
محمدتقی فاضل میبدی در شبکهای از پیوندهای فکری-تشکیلاتی با چهرههای شاخص روحانیت اصلاحطلب ایران قرار دارد. در سطح آموزشی، رابطه او با آیتالله یوسف صانعی (استاد فقه)، آیتالله یحیی انصاری شیرازی و آیتالله عبدالله جوادی آملی (استادان فلسفه)، آیتالله ناصر مکارم شیرازی (استاد ۶ ساله درس خارج اصول)، و آیتالله حسینعلی منتظری (استاد ۶ ساله درس خارج فقه) از پیوندهای کلیدی او محسوب میشود.
در سطح تشکیلاتی، رابطه او با حسین موسوی تبریزی، محمدعلی ایازی، محمود صلواتی، ابوالفضل موسویان، محمدعلی کوشا و دیگر اعضای مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، شبکه نزدیک تشکیلاتی او را شکل میدهد.
در سطح سیاسی، رابطه او با چهرههای شاخص جریان اصلاحطلبی ـ از جمله مسعود پزشکیان (که فاضل میبدی از حامیان او در دولت چهاردهم است)، مهدی کروبی (که فاضل میبدی از رفع حصر او در ۱۴۰۳ استقبال کرد)، و دیگر چهرههای شاخص اصلاحطلب ـ پیوندهای سیاسی او را تشکیل میدهد.
جمعبندی
حجتالاسلام محمدتقی فاضل میبدی، یکی از شاخصترین چهرههای روحانیت اصلاحطلب ایران معاصر است که با ترکیبی منحصربهفرد از پشتوانه عمیق علمی-حوزوی (با شش سال درس خارج فقه نزد آیتالله منتظری، شش سال درس خارج اصول نزد آیتالله مکارم شیرازی، فقه نزد آیتالله صانعی، و فلسفه نزد آیتالله جوادی آملی)، فعالیت پایدار آکادمیک در دانشکده مفید قم، عضویت پیگیر در مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، تولید پربار فکری (شامل کتاب شاخص «شریعت، عرف و عقلانیت»)، و حضور پربازتاب رسانهای-عمومی در یک دهه گذشته بهعنوان یکی از پر استنادترین صدای نقادانه روحانی، جایگاهی منحصربهفرد در ساختار روحانیت اصلاحطلب ایران اشغال کرده است.
ویژگی متمایز فاضل میبدی، در سطح اول، پشتوانه آموزشی-فقهی شاخص او است؛ پشتوانهای که در آن، در عین تحصیل نزد چهرههای اصلاحطلب-اصیل (همچون آیتالله صانعی و آیتالله منتظری)، شاگردی نزد آیتالله مکارم شیرازی (که در جریان اصولگرای میانه قرار میگیرد) و آیتالله جوادی آملی (که از فیلسوفان مشاور رهبری بوده) نیز انجام شده است. این تنوع آموزشی، نشانهای از عمق علمی-فقهی اوست. در سطح دوم، شجاعت او در نقد آشکار جریان حاکم ـ که در فضای پر تنش روحانیت ایران معاصر، با هزینههای جدی همراه است ـ یکی از وجوه قابل توجه شخصیت او محسوب میشود.
از منظر تحلیلی، جایگاه فاضل میبدی، نمونهای از پدیده «روحانی فقیه-منتقد» در ایران معاصر است؛ پدیدهای که در آن، یک روحانی با پشتوانه فقهی-آکادمیک عمیق، در عرصه عمومی، با مواضع نقادانه صریح، به یکی از مرجعهای اصلی گفتمان اصلاحطلبی بدل میشود. این الگو، که در ساختار روحانیت ایران معاصر نمونههای دیگری دارد (همچون آیتالله بیات زنجانی، آیتالله موسوی تبریزی، حجتالاسلام محسن کدیور، و دیگران)، در فاضل میبدی با ویژگی تمرکز بر مواضع نقادانه روز در رسانههای اصلاحطلب، بازتاب ویژهای یافته است.
آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که فاضل میبدی در مواضع خود به آنها پرداخته ـ از نقد دخالت حکومت در حجاب، نقد جریان پایداری، حمایت از مذاکره با ترامپ، نقد القاب رسمی روحانی، حمایت از راهحل دو کشوری در فلسطین، نقد بودجه اربعین، نقد زنکُشی، حمایت از رفع حصر کروبی، و رد خرافات ـ از پایدارترین موضوعات بحث در گفتمان مذهبی-سیاسی ایران معاصر باقی ماندهاند. در شرایطی که ایران در یکی از پر تنشترین دورههای گفتمان مذهبی-سیاسی خود قرار دارد ـ بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، احیای مذاکرات هستهای، و چالشهای فزاینده فرهنگی-اجتماعی ـ صدای فاضل میبدی، با ترکیب پشتوانه فقهی عمیق و موضع نقادانه فراگیر، یکی از مرجعهای اصلی این گفتوگو خواهد بود.
سوالات متداول
محمدتقی فاضل میبدی کیست؟
حجتالاسلام محمدتقی فاضل میبدی (متولد ۶ مرداد ۱۳۳۲ در میبد یزد)، روحانی اصلاحطلب، فقیه، اندیشمند دینی، نویسنده، استاد حوزه و دانشگاه، و یکی از شاخصترین چهرههای روحانیت منتقد در ایران معاصر است. او عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم و استاد دانشکده مفید قم است.
تحصیلات فاضل میبدی چیست؟
فاضل میبدی در سال ۱۳۵۰ وارد حوزه علمیه قم شد. مهمترین استادان او عبارتاند از: آیتالله یوسف صانعی (فقه)، آیتالله یحیی انصاری شیرازی و آیتالله عبدالله جوادی آملی (فلسفه)، آیتالله ناصر مکارم شیرازی (شش سال درس خارج اصول)، و آیتالله حسینعلی منتظری (شش سال درس خارج فقه). این پیشینه تحصیلی، شالوده فقهی-علمی او را تشکیل داده است.
مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم چیست؟
مجمع محققین و مدرسین حوزهٔ علمیه قم، جمعی متشکل از روحانیون مدرس و محقق حوزه علمیه قم است که پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ در قم بنیانگذاری شد و با مشی «اصلاحطلبی، تغییر و اصولگرایی انقلابی اصیل» به فعالیت سیاسی میپردازد. بنیانگذاران آن شامل آیتالله عبایی خراسانی، آیتالله موسوی تبریزی، و آیتالله بیات زنجانی هستند و اکثر اعضای فعلی آن، شاگردان آیتالله منتظری محسوب میشوند.
مهمترین آثار فاضل میبدی چیست؟
شاخصترین اثر فاضل میبدی، کتاب «شریعت، عرف و عقلانیت» است که در حوزه نقد و بازنگری در فقه سنتی منتشر شده است. او همچنین نویسنده دهها مقاله و یادداشت در حوزههای فقه، اندیشه دینی، حقوق اسلامی، و موضوعات روز سیاسی-اجتماعی است.
دیدگاه فاضل میبدی درباره حجاب چیست؟
فاضل میبدی یکی از منتقدان جدی دخالت حکومت در مسأله حجاب است. در یکی از موضعگیریهای شاخص خود اعلام کرده: «حکومت هرچه کمتر دخالت کند بهتر است. وظیفه اصلی حکومت حل مشکلات اقتصادی، امنیتی، معیشتی است.» و افزوده: «به جای استفاده از ابزارهایی مانند جریمه و شلاق، باید در تبلیغ و ترویج حجاب کوشید.» او همچنین رفتار گشت ارشاد را نقد کرده و از پزشکیان خواسته که شعار محوری خود ـ یعنی تعطیلی گشت ارشاد ـ را عملی کند.
دیدگاه فاضل میبدی درباره مذاکره با آمریکا چیست؟
فاضل میبدی یکی از مدافعان جدی مذاکره دولت پزشکیان با دونالد ترامپ است. در یکی از موضعگیریهای شاخص خود اعلام کرد: «دولت پزشکیان باید از فرصت مذاکره با ترامپ استفاده کند و اجازه ندهد تندروها این فرصت را به خاطر تبدیل کنند.» او همچنین در توضیح موضع رهبری اعلام کرد: «سخنان مقام رهبری دست دولت را در مسأله مذاکره باز گذاشت، مشروط بر این که آمریکا با زبان زور و تهدید با ایران مواجه نگردد.»
دیدگاه فاضل میبدی درباره لقب «آیتالله» چیست؟
فاضل میبدی یکی از منتقدان جدی اطلاق گسترده لقب «آیتالله» به افراد غیرمجتهد است. در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «آیتالله یعنی کسی که مجتهد باشد و بتواند بر اساس قواعد فقه و اصولی که در حوزه مطرح است، اجتهاد کند.» او این القاب رایج را «مندرآوردی» خواند و افزود: «فردی که سالها حوزه را ترک کرده و به سمت کارهای اجرایی رفته، آیتالله نیست.»
حاشیه پیام تسلیت سنوار چه بود؟
در پاییز ۱۴۰۳، مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم پیام تسلیتی به مناسبت شهادت یحیی سنوار (رهبر فقید حماس) منتشر کرد که با هجمه گسترده رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا روبهرو شد. فاضل میبدی در دفاع از مجمع اعلام کرد: «همیشه کسانی در حوزه بودند که میخواستند حوزه تکصدایی باشد و صدای مخالف صدای رسمی را نپذیرند... ما که شمشیر نکشیده بودیم؛ ما با کسی دعوا نداشتیم.»
دیدگاه فاضل میبدی درباره راهحل فلسطین چیست؟
در یکی از مواضع شاخص خود، فاضل میبدی اعلام کرده است: «راهحل تشکیل دو کشوری در ماجرای فلسطین و اسرائیل ایده ما نبوده است، بسیاری از سران حماس، سران کشورهای عربی و... آن را مطرح کردهاند.» این موضع، نشانهای از نگاه واقعگرایانه او به مسأله فلسطین است.
آیا محمدتقی فاضل میبدی همچنان فعال است؟
بله، حجتالاسلام محمدتقی فاضل میبدی بهعنوان یکی از پر حضورترین روحانیون اصلاحطلب در رسانههای ایران معاصر فعال است. آخرین مواضع شاخص اخیر او ـ از جمله نقد بودجه اربعین، نقد القاب رسمی روحانی، حمایت از مذاکره با ترامپ، نقد جریان پایداری، و نقد زنکُشی در کشور ـ بازتاب گستردهای در رسانههای فارسیزبان داشته است. حضور پیگیر او در رسانههای شاخص اصلاحطلب (خبرآنلاین، فرارو، اعتماد آنلاین، دیدهبان ایران، انصاف نیوز) و فعالیت در فضای مجازی، او را به یکی از پر استنادترین صدای روحانیت اصلاحطلب در گفتمان ایران معاصر بدل کرده است.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبتنام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیامهای توهینآمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام