دکتر حسین راغفر، اقتصاددان نهادگرا و اصلاحطلب ایرانی، استاد گروه اقتصاد و عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا، یکی از شاخصترین صداهای نقادانه گفتمان اقتصادی ایران معاصر است. او که متولد ۱۳۳۲ است، دکترای اقتصاد خود را از دانشگاه اسکس انگلستان دریافت کرده و نزدیک به چهار دهه در دانشگاه الزهرا تدریس میکند. اما آنچه حسین راغفر را در میان اقتصاددانان ایران منحصربهفرد میکند، پیشینه شگفتانگیز او در فوتبال حرفهای است: او در دهه ۵۰ دروازهبان تیمهای راهآهن، بوتان، ماشینسازی و تیم ملی جوانان بود و در سال ۱۳۶۰ به مدت شش ماه به عنوان جوانترین رئیس تاریخ فدراسیون فوتبال ایران فعالیت کرد. راغفر که مترجم آثار شاخص آمارتیا سن (برنده نوبل اقتصاد) است، در سالهای اخیر با تحلیلهای تکاندهندهای چون «۴۲ درصد جمعیت کشور دچار فقر مطلق هستند» و «حدود هفت میلیون نفر زیر خط گرسنگی قرار دارند» در صدر توجه رسانهها قرار گرفته است. او همچنین مهمان اختصاصی عبدی مدیا بوده و به تحلیل بحران فقر و نابرابری در ایران پرداخته است.
حسین راغفر کیست؟
دکتر حسین راغفر، اقتصاددان نهادگرا و اصلاحطلب ایرانی، استاد گروه اقتصاد و عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا، رئیس پژوهشکده مطالعات اقتصادی این دانشگاه، و یکی از شاخصترین صدای نقادانه گفتمان اقتصادی ایران معاصر، متولد سال ۱۳۳۲، یکی از باسابقهترین و چندبعدیترین چهرههای آکادمیک-انتقادی اقتصاد ایران در چهار دهه گذشته است. راغفر، که علاوه بر کارنامه آکادمیک پر بار، سابقه پیشین فوتبال حرفهای (بهعنوان دروازهبان تیمهای راهآهن، بوتان، ماشینسازی، و تیم ملی جوانان) و ریاست فدراسیون فوتبال در سال ۱۳۶۰ به مدت شش ماه ـ بهعنوان جوانترین رئیس تاریخ این فدراسیون ـ نیز دارد، در عرصه آکادمیک، با تخصص متمرکز بر فقر، نابرابری، رفاه اجتماعی، و اقتصاد نهادگرا، به یکی از مرجعهای اصلی تحلیل ساختاری اقتصاد ایران بدل شده است.
اهمیت دکتر حسین راغفر در سپهر اقتصادی-سیاسی ایران از چند جهت قابل بررسی است. نخست، سابقه آکادمیک پایدار او در دانشگاه الزهرا (از سال ۱۳۶۴ تاکنون، یعنی حدود چهار دهه)، که به او توانایی شکل دادن چندین نسل از دانشآموختگان اقتصاد ایران را داده است. دوم، پشتوانه تحصیلی برجسته او ـ با دکترای اقتصاد از دانشگاه اسکس (Essex) انگلستان (یکی از معتبرترین دانشگاههای اروپا در حوزههای علوم اجتماعی و اقتصاد توسعه) ـ که چارچوب نظری بینالمللی به دیدگاههای او بخشیده است. سوم، جایگاه او بهعنوان یکی از شاخصترین نمایندگان اقتصاد نهادگرا در ایران ـ در کنار چهرههایی چون فرشاد مؤمنی، محمدرضا واعظ مهدوی و دیگران ـ که از طریق فعالیت در مؤسسه دین و اقتصاد، تشکیل گفتمانی متمایز از جریان غالب اقتصاد نئوکلاسیک در ایران را پی گرفته است. چهارم، حضور پیگیر و پربازتاب او در فضای رسانهای ایران ـ بهویژه در تحلیل وضعیت فقر و نابرابری ـ که او را به یکی از پر استنادترین چهرههای اقتصادی در رسانههای فارسیزبان داخل و خارج از کشور بدل کرده است.
در ماههای اخیر، راغفر در یکی از پربازتابترین موضعگیریهای خود (آبان ۱۴۰۴) اعلام کرد که «۴۲ درصد جمعیت کشور دچار فقر مطلق هستند و حدود هفت میلیون نفر زیر خط گرسنگی قرار دارند» ـ تحلیلی که در فضای پر تنش گفتمان اقتصادی دولت چهاردهم پزشکیان، یکی از پر استنادترین آمارهای انتقادی محسوب میشود.
زندگی و پیشینه
حسین راغفر در سال ۱۳۳۲ در ایران به دنیا آمد. این نسل، که در فضای پسا-کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ متولد شد، در سالهای نوجوانی خود با تحولات اقتصادی-اجتماعی دوران اصلاحات ارضی، شکلگیری طبقه متوسط شهری، و در نهایت رویدادهای انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ همراه شد.
پیشینه راغفر، یکی از منحصربهفردترین نمونهها در میان اقتصاددانان ایران معاصر است؛ چرا که او در عین حال که مسیر آکادمیک خود را پی میگرفت، در سطح حرفهای، فوتبال نیز بازی میکرد و در میدان ورزش حرفهای ایران، چهره شناختهشدهای بود.
سابقه ورزشی: فوتبال حرفهای و ریاست فدراسیون
یکی از وجوه شاخص و در عین حال غیرمعمول شخصیت حسین راغفر، سابقه او در عرصه فوتبال حرفهای ایران است. در دهه ۵۰ شمسی، راغفر دروازهبان تیمهای راهآهن، بوتان، ماشینسازی و تیم ملی جوانان ایران بود. این فعالیت ورزشی، در سن جوانی او، شالوده آشنایی او با ساختار ورزش حرفهای ایران را تشکیل داد.
ریاست فدراسیون فوتبال (۱۳۶۰)
نقطه عطف کارنامه ورزشی-اجرایی راغفر، انتصاب او در سال ۱۳۶۰ به ریاست فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران به مدت شش ماه بود. این انتصاب، در یکی از حساسترین دورههای پس از انقلاب و در میانه تحولات ساختاری ورزش ایران، صورت گرفت.
با توجه به سن جوان راغفر در آن دوره (۲۸ سالگی)، او به جوانترین رئیس در تاریخ فدراسیون فوتبال ایران بدل شد ـ رکوردی که تاکنون پابرجا مانده است. این تجربه اجرایی، در ادامه کارنامه او، در پسزمینه فعالیت اصلیاش بهعنوان آکادمیک قرار گرفت، اما همچنان بهعنوان وجه قابل توجه شخصیت او در رسانههای ایران مطرح است.
تحصیلات
مسیر تحصیلی راغفر، با ادامه تحصیلات تکمیلی در یکی از معتبرترین دانشگاههای اروپایی همراه شد.
دکترای اقتصاد از دانشگاه اسکس (Essex) انگلستان
راغفر مدرک دکترای اقتصاد را از دانشگاه اسکس (University of Essex) ـ یکی از معتبرترین دانشگاههای انگلستان در حوزه علوم اجتماعی و اقتصاد، واقع در نزدیکی شهر کولچستر (Colchester) در شرق انگلستان ـ دریافت کرد. این دانشگاه، در میان متخصصان روابط بینالملل و اقتصاد توسعه در سطح بینالمللی، در شمار مراکز پیشرو محسوب میشود و در طول دهههای گذشته، چهرههای شاخص متعددی از ایران (بهویژه در حوزه اقتصاد و علوم اجتماعی) را تربیت کرده است.
این پشتوانه تحصیلی بینالمللی، در پیوند با تخصص نظری راغفر در حوزه اقتصاد نهادگرا، شالوده چارچوب فکری او را شکل داد.
فعالیت آکادمیک: دانشگاه الزهرا (از ۱۳۶۴)
نقطه عطف کارنامه آکادمیک راغفر، عضویت در هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه الزهرا(س) از سال ۱۳۶۴ تاکنون است. این پایداری حرفهای ـ نزدیک به چهار دهه فعالیت در یک نهاد آکادمیک ـ نشانهای از تعهد عمیق او به این دانشگاه است.
استاد و رئیس پژوهشکده مطالعات اقتصادی
راغفر در طول کارنامه آکادمیک خود، در سلسلهمراتب دانشگاهی به مقام استاد تمام گروه اقتصاد ارتقا یافت و در حال حاضر، رئیس پژوهشکده مطالعات اقتصادی دانشگاه الزهرا است. این پژوهشکده، در شمار مراکز تحقیقاتی شاخص اقتصاد در دانشگاههای ایران قرار میگیرد.
تخصص و حوزههای پژوهش
محورهای اصلی تخصص و پژوهش راغفر، در طول چهار دهه فعالیت او، عبارتاند از:
● فقر و عدالت اقتصادی (محور اصلی پژوهشهای او)
● رفاه اجتماعی
● نابرابری اقتصادی-اجتماعی
● توسعه اقتصادی
● اقتصاد نهادگرا
● اقتصاد سیاسی توسعه
● مسکن و نیازهای اساسی
● اقتصاد مقاومتی (تحلیل ساختاری)
● آیندهپژوهی اقتصادی
آثار علمی-پژوهشی
راغفر نویسنده و مترجم تعداد قابل توجهی کتاب و مقاله علمی-پژوهشی است که در شمار آثار مرجع رشته اقتصاد در ایران قرار میگیرند:
ترجمههای شاخص از آثار آمارتیا سن
یکی از وجوه شاخص فعالیت ترجمهای راغفر، ترجمه دو اثر شاخص آمارتیا سن ـ اقتصاددان هندی-بریتانیایی، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۱۹۹۸ ـ به فارسی است:
● «در باب نابرابری اقتصادی» (آمارتیا کومار سن، انتشارات مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی، ۱۳۸۱)
● «توسعه به مثابه آزادی» (آمارتیا کومار سن، نشر کویر، ۱۳۸۱) ـ یکی از آثار شاخص فلسفه توسعه
این دو ترجمه، در گفتمان توسعه ایران، در شمار آثار مرجع شناخته میشوند و در دانشکدههای اقتصاد ایران بهعنوان متون درسی-پژوهشی تدریس میشوند.
دیگر ترجمهها
● «نظریه اقتصاد خرد» (ریچارد بایلاس، نشر نی، ۱۳۷۱)
● «راهبردهای توسعه اقتصادی» (کیت گریفین، با همکاری محمدحسین هاشمی، نشر نی، ۱۳۷۸)
● «دولت، فساد و فرصتهای اجتماعی: تعامل اندیشهها در اقتصاد سیاسی توسعه» (رابرت کاکس، نشر نقش و نگار، ۱۳۸۳)
تألیفات شاخص
● «نابرابریها در آیینه پژوهش» (با همکاری محمدرضا واعظ مهدوی، فرشاد مؤمنی، فاطمه حیدری، انتشارات دانشگاه شاهد)
● «فلسفه و اقتصاد» (با مرتضی نصرت، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵)
● «معرفتشناسی و متدولوژی آیندهشناسی: محصول نخستین کارگاه آیندهاندیشی» (با علی پایا، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، ۱۳۸۳)
● «آیندهاندیشی و مطالعات فرهنگی» (با علی پایا)
مقالات علمی-پژوهشی
راغفر همچنین نویسنده دهها مقاله علمی-پژوهشی است که در نشریات معتبر اقتصاد ایران ـ از جمله فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، فصلنامه رفاه اجتماعی، و دیگر نشریات شاخص ـ منتشر شدهاند. موضوعات شاخص مقالات اخیر او شامل: «بررسی رابطه فقر و توسعه مالی در اقتصاد ایران»، «اثر تغییر نرخ ارز و تعرفه واردات بر صنعت پوشاک ایران»، «نیاز مسکن در ایران و برآورد آن تا سال ۱۴۰۰»، و «بررسی فضای کسبوکار ایران» میشود.
مؤسسه دین و اقتصاد و حلقه نهادگرایان
یکی از وجوه کلیدی فعالیت راغفر، عضویت فعال در مؤسسه دین و اقتصاد ـ یکی از مهمترین مراکز فکری-تحقیقاتی نزدیک به جریان اقتصاددانان نهادگرا در ایران ـ است. این مؤسسه، در طول دهههای گذشته، با حضور چهرههایی چون فرشاد مؤمنی، محمدرضا واعظ مهدوی، حسین راغفر و دیگر اقتصاددانان نزدیک به این جریان، به یکی از کانونهای اصلی نقد سیاستهای اقتصادی نئولیبرالی در ایران بدل شده است.
نشستهای متعدد این مؤسسه ـ از جمله نشست «دولت چهاردهم و چشمانداز روندهای فزاینده نابرابریهای ناموجه» ـ در شمار پربازتابترین گردهماییهای انتقادی نسبت به سیاستهای اقتصادی دولتهای مختلف محسوب میشود.
فعالیتهای سیاسی-انتخاباتی
راغفر در طول کارنامه خود، در چندین مرحله از انتخابات شاخص ایران، بهطور علنی موضعگیری حمایتی اتخاذ کرده است.
حمایت از موسوی در انتخابات ۱۳۸۸
در انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸، راغفر در قالب مؤسسه دین و اقتصاد، در شمار حامیان و تدوینکنندگان برنامه اقتصادی دولت پیشنهادی میرحسین موسوی قرار گرفت. او همچنین در دوره تبلیغات این دوره از انتخابات، در شمار اقتصاددانان امضاکننده نامه حمایت از میرحسین موسوی بود.
این نقشآفرینی، در شکلگیری برنامه اقتصادی جریان «جنبش سبز» در سال ۱۳۸۸، یکی از وجوه قابل توجه فعالیت سیاسی-اقتصادی راغفر محسوب میشود.
حمایت از روحانی در انتخابات ۱۳۹۶
در انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۹۶، راغفر در شمار ۱۶۳ اقتصاددان امضاکننده نامه حمایت از حسن روحانی قرار گرفت. این موضع، در عین حال که نشاندهنده پیوستگی او به جبهه اعتدال-اصلاحات بود، در سالهای بعد، با تشدید نقد او نسبت به سیاستهای اقتصادی دولت روحانی، به نوعی تنش گفتمانی بدل شد.
دیدگاهها و مواضع
دکتر حسین راغفر در طول کارنامه فکری-تحلیلی خود، چارچوب فکری-اقتصادی روشنی صورتبندی کرده است که در چند محور قابل پیگیری است.
نقد سیاستهای نئولیبرالی
محوریترین موضع تحلیلی راغفر، نقد ساختاری به سیاستهای نئولیبرالی است. در نگاه او، «سیاستهای نئولیبرالی، مانند خصوصیسازیهای گسترده و کاهش دخالت دولت در اقتصاد، منجر به افزایش فقر و نابرابری در جامعه ایران شده است.» این موضع، که در دهههای گذشته در تقابل با گفتمان غالب اقتصاد نئوکلاسیک در ایران بوده، یکی از وجوه شاخص هویت فکری اوست.
تأکید بر عدالت اجتماعی
ویژگی پایدار رویکرد راغفر، تأکید بر عدالت اجتماعی و توزیع عادلانه منابع است. در نگاه او، سیاستهای اقتصادی باید به نفع اقشار کمدرآمد و محروم جامعه تنظیم شوند ـ موضعی که با سنت اقتصاد توسعه آمارتیا سن (که او مترجم آثار اوست) همراستا است.
تحلیل وضعیت فقر و گرسنگی (۱۴۰۴)
در یکی از موضعگیریهای شاخص اخیر خود (آبان ۱۴۰۴)، راغفر اعلام کرد: «مطالعات ما نشان میدهد ۴۲ درصد جمعیت کشور دچار فقر مطلق هستند و از حداقلهای یک زندگی انسانی محروم هستند و حدود هفت میلیون نفر از جمعیت کشور هم زیر خط گرسنگی هستند و مخارجشان سبد غذایی حداقل کالری را برایشان تأمین نمیکند.» این آمار، در فضای پر تنش گفتمان اقتصادی ۱۴۰۴، در رسانههای متعدد ایران بازتاب گستردهای داشت.
در تحلیل دیگری، راغفر بر اساس آمار رسمی، اعلام کرد: «یک خانواده معمولی ۴ نفره باید حداقل ۳۰ میلیون تومان درآمد داشته باشد» تا از زیر خط فقر خارج شود.
نقد دولت چهاردهم (پزشکیان)
با وجود حمایتهای پیشین از جریان اعتدال-اصلاحات، راغفر در سالهای اخیر به یکی از منتقدان جدی سیاستهای اقتصادی دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان بدل شده است. در نشستهای مؤسسه دین و اقتصاد، «شوک درمانی» را بهعنوان رویکرد اشتباه دولت پزشکیان بهطور صریح نقد کرد.
در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «سقوط ارزش پول ملی، مهمترین عامل نابسامانیهای اقتصادی کشور و علت اصلی نارضایتی عموم مردم و نارضایتیهای انباشته شده ۳۷ سال گذشته است. متأسفانه منافع ملی قربانی منافع الیگارشها شده است.»
نقد فساد ساختاری
راغفر در طول کارنامه تحلیلی خود، فساد ساختاری را یکی از ریشههای اصلی نابسامانی اقتصاد ایران معرفی کرده است. در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «معتقدم تا زمانی که مارپیچ رشد فساد در نظام اقتصاد وجود دارد، راهحلی برای بهبود اقتصاد نداریم و با حفظ کانونهای عفونی فساد نمیتوانیم به مبارزه با فساد برویم.»
نقد بانک آینده
در یکی از موضعگیریهای شاخص خود، راغفر در ارتباط با بانک آینده اعلام کرد: «با بدهیهای بانک آینده میتوانستیم ۱۲۰ بیمارستان فوق تخصصی در کشور بسازیم» ـ موضعی که در فضای رسانهای ایران بازتاب گستردهای یافت.
نقد قطع اینترنت
راغفر همچنین، در ارتباط با قطعیهای اینترنت در ایران اعلام کرد: «۱۳ میلیون نفر بهدلیل قطع اینترنت از درآمد محروم شدند» ـ تحلیلی که نشانهای از نگاه او به پیامدهای اقتصادی محدودیتهای دیجیتال است.
رد ادعای چپگرایی صریح
با وجود این که برخی منتقدان، راغفر و دیگر اقتصاددانان نهادگرا را بهعنوان «نئوچپها» یا «طرفداران اقتصاد دولتی» معرفی میکنند، خود راغفر مدعی نگاه چپگرایانه نیست و بارها از حضور فعال بخش خصوصی در اقتصاد کشور دفاع کرده است. در نگاه نهادگرایانه راغفر، در یک ساختار اقتصاد مختلط، بخش خصوصی باید با هدایت و کنترل دولت فعالیت کند ـ موضعی که با تئوریهای «جریان اقتصادی چپ نو» نیز همخوانی دارد.
رفع فیلترینگ
در یکی از تحلیلهای راغفر در ارتباط با وعدههای دولت پزشکیان، او اشاره کرد که «یکی از مهمترین وعدههای رئیسجمهور در ایام انتخابات رفع فیلترینگ بود که پزشکیان بعدها با همین رویکرد برخی اقدامات را در پیش گرفت و دستوراتی صادر کرد ولی هنوز در زمینه رفع فیلتر از فضای مجازی قدمها ناموثر ارزیابی میشود.»
فایل کامل گفتگوی عبدی مدیا با دکتر حسین راغفر، اقتصاددان و استاد دانشگاه
بدون فیلتر در کستباکس بشنوید
دفاع از قدرت بازدارندگی ایران در جنگ ۱۲ روزه
در ارتباط با جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴، راغفر موضعگیری شاخصی اتخاذ کرد. در یکی از مواضع خود اعلام کرد: «با آمریکا و اسرائیل فقط باید با زور برخورد کرد تا عقب بنشینند.» و افزود: «اسرائیل میخواست با تخریب پدافند پشتوانهای برای جنگ داخلی درست کند؛ اما شکست خورد.»
ارتباط با چهرهها و جریانها
دکتر حسین راغفر در شبکهای از پیوندهای فکری-تشکیلاتی با چهرههای شاخص اقتصاد نهادگرا و جریان اصلاحطلب ایران قرار دارد. در سطح آکادمیک، رابطه او با فرشاد مؤمنی (استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، چهره شاخص همنسل نهادگرا)، محمدرضا واعظ مهدوی (همکار در پژوهشهای نابرابری)، علی پایا (همکار در مطالعات آیندهاندیشی)، فاطمه حیدری و دیگر اقتصاددانان نهادگرا، شبکه فکری-پژوهشی او را شکل میدهد.
در سطح نهادی، رابطه او با دانشگاه الزهرا (محل فعالیت آکادمیک پایدار)، مؤسسه دین و اقتصاد (محور فعالیتهای اندیشکدهای)، نشر نی (ناشر بسیاری از ترجمههای او)، و پژوهشکده مطالعات اقتصادی دانشگاه الزهرا (که او رئیس آن است) از پیوندهای اصلی او محسوب میشود.
در سطح سیاسی-انتخاباتی، رابطه او با میرحسین موسوی (نامزد ۱۳۸۸) و حسن روحانی (نامزد ۱۳۹۶) از پیوندهای حمایتی او بوده است؛ هرچند که در سالهای بعد، با تشدید نقد او به سیاستهای دولتهای اعتدال-اصلاحات، فاصله گفتمانی او با این جریان نیز افزایش یافته است.
ببینید: سیمرغ | اقتصاد، عدالت، فروپاشی پنهان گفتگوی مهدی مطهرنیا و دکتر حسین راغفر در عبدی مدیا
جمعبندی
دکتر حسین راغفر، یکی از باسابقهترین و چندبعدیترین چهرههای آکادمیک-انتقادی اقتصاد ایران در چهار دهه گذشته است که با ترکیبی منحصربهفرد از پشتوانه تحصیلی برجسته (دکترای اقتصاد از دانشگاه اسکس انگلستان)، سابقه پیشین ورزشی شاخص (فوتبالیست ملیپوش، دروازهبان تیمهای راهآهن، بوتان، ماشینسازی، تیم ملی جوانان، و جوانترین رئیس فدراسیون فوتبال در ۱۳۶۰)، فعالیت پایدار آکادمیک در دانشگاه الزهرا (از ۱۳۶۴ تاکنون)، تخصص متمرکز بر فقر و نابرابری، ترجمههای مرجع از آثار آمارتیا سن، عضویت فعال در مؤسسه دین و اقتصاد، و حضور پیگیر در عرصه رسانهای ایران، جایگاهی متمایز در ساختار آکادمیک-تحلیلی اقتصاد ایران اشغال کرده است. کارنامه او ـ از تولد در ۱۳۳۲، فعالیت ورزشی حرفهای در دهه ۵۰، ریاست فدراسیون فوتبال در ۱۳۶۰، تحصیل دکترای اقتصاد در اسکس، تدریس چهار دههای در دانشگاه الزهرا، ریاست پژوهشکده مطالعات اقتصادی، حمایت از موسوی در ۱۳۸۸ و روحانی در ۱۳۹۶، و در نهایت، نقد جدی سیاستهای اقتصادی دولت چهاردهم پزشکیان در ۱۴۰۴ ـ تصویری از یک «اقتصاددان-منتقد ساختاری-فوتبالیست سابق» چندوجهی ارائه میدهد.
ویژگی متمایز راغفر، در سطح اول، پیوستگی عمیق و پایدار او به گفتمان فقر و نابرابری است؛ پیوستگیای که در طول چهار دهه فعالیت آکادمیک، حول این محور سازماندهی شده است. این تمرکز، در میان اقتصاددانان ایران معاصر، نسبتاً منحصربهفرد است و او را به یکی از مرجعهای اصلی مطالعات فقر در ایران بدل کرده است. در سطح دوم، ترکیب چندبعدی شخصیت او ـ که در آن، یک اقتصاددان آکادمیک، در عین حال، سابقه فوتبال حرفهای و ریاست فدراسیون فوتبال نیز دارد ـ یکی از وجوه قابل توجه شخصیت اوست که در میان اقتصاددانان ایران، نسبتاً کمسابقه است.
از منظر تحلیلی، جایگاه راغفر، نمونهای از پدیده «اقتصاددان نهادگرای منتقد ساختاری» در ایران معاصر است؛ پدیدهای که در آن، یک محقق با تخصص اقتصاد توسعه، با چارچوب نظری نهادگرایانه، در دهههای پس از انقلاب، در نقد گفتمان غالب اقتصاد نئوکلاسیک ایران ـ که با مسیر دولتهای پساانقلابی همراه بوده ـ نقش راهبردی ایفا کرده است. این الگو، که در میان نسل میانی-باسابقه اقتصاددانان ایران نمونههای دیگری دارد (همچون فرشاد مؤمنی، محمدرضا واعظ مهدوی، احمد توکلی از جناح دیگر، و دیگران)، در راغفر با ویژگی تمرکز خاص بر فقر و نابرابری، بازتاب ویژهای یافته است.
آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که راغفر در پژوهشها و تحلیلهای خود به آنها پرداخته ـ از فقر و گرسنگی، نابرابری ساختاری، نقد نئولیبرالیسم اقتصادی، فساد ساختاری، نقد شوک درمانی، چالشهای مسکن، و آینده اقتصاد ایران ـ از پایدارترین موضوعات بحث در گفتمان اقتصادی-سیاسی ایران معاصر باقی ماندهاند. در شرایطی که اقتصاد ایران در یکی از پر تنشترین دورههای تاریخ معاصر خود قرار دارد ـ بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل، تشدید تحریمها، و چالشهای فزاینده ارزی و معیشتی ـ صدای تحلیلی-آکادمیک راغفر، با ترکیب تخصص عمیق نهادگرایانه و نگاه انتقادی فراگیر، یکی از مرجعهای اصلی گفتمان اقتصادی ایران معاصر باقی خواهد ماند.
سوالات متداول
حسین راغفر کیست؟
دکتر حسین راغفر (متولد ۱۳۳۲)، اقتصاددان نهادگرا و اصلاحطلب، فوتبالیست سابق، استاد گروه اقتصاد و عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا، و رئیس پژوهشکده مطالعات اقتصادی این دانشگاه است. او یکی از شاخصترین پژوهشگران ایرانی در حوزه فقر، نابرابری، و رفاه اجتماعی محسوب میشود و در عرصه عمومی، یکی از منتقدان جدی سیاستهای نئولیبرالی اقتصادی است.
تحصیلات حسین راغفر چیست؟
راغفر دارای مدرک دکترای اقتصاد از دانشگاه اسکس (Essex) انگلستان ـ یکی از معتبرترین دانشگاههای اروپایی در حوزه علوم اجتماعی و اقتصاد، واقع در نزدیکی شهر کولچستر در شرق انگلستان ـ است. این پشتوانه تحصیلی، چارچوب نظری بینالمللی به دیدگاههای او بخشیده است.
سابقه ورزشی راغفر چیست؟
یکی از وجوه شاخص و غیرمعمول شخصیت حسین راغفر، سابقه او در عرصه فوتبال حرفهای ایران است. در دهه ۵۰ شمسی، راغفر دروازهبان تیمهای راهآهن، بوتان، ماشینسازی و تیم ملی جوانان ایران بود. در سال ۱۳۶۰ نیز به مدت شش ماه ریاست فدراسیون فوتبال را بر عهده داشت و به این ترتیب، جوانترین رئیس در تاریخ فدراسیون فوتبال ایران محسوب میشود.
مهمترین آثار حسین راغفر چیست؟
از مهمترین آثار راغفر میتوان به ترجمه دو اثر شاخص آمارتیا سن (برنده جایزه نوبل اقتصاد) اشاره کرد: «در باب نابرابری اقتصادی» و «توسعه به مثابه آزادی». دیگر آثار شاخص او شامل ترجمههای «نظریه اقتصاد خرد» (ریچارد بایلاس)، «راهبردهای توسعه اقتصادی» (کیت گریفین)، و «دولت، فساد و فرصتهای اجتماعی» (رابرت کاکس)، و همچنین تألیفاتی چون «نابرابریها در آیینه پژوهش»، «فلسفه و اقتصاد»، و «معرفتشناسی و متدولوژی آیندهشناسی» میشود.
دیدگاه راغفر درباره وضعیت فقر در ایران چیست؟
در یکی از موضعگیریهای شاخص اخیر خود (آبان ۱۴۰۴)، راغفر اعلام کرد: «مطالعات ما نشان میدهد ۴۲ درصد جمعیت کشور دچار فقر مطلق هستند و حدود هفت میلیون نفر زیر خط گرسنگی هستند.» او همچنین در تحلیل دیگری بر اساس آمار رسمی، اعلام کرده که یک خانواده ۴ نفره باید حداقل ۳۰ میلیون تومان درآمد داشته باشد تا از زیر خط فقر خارج شود.
دیدگاه راغفر درباره دولت پزشکیان چیست؟
با وجود حمایتهای پیشین از جریان اعتدال-اصلاحات، راغفر در سالهای اخیر به یکی از منتقدان جدی سیاستهای اقتصادی دولت چهاردهم بدل شده است. او «شوک درمانی» را بهعنوان رویکرد اشتباه دولت پزشکیان نقد کرده و اعلام کرده: «سقوط ارزش پول ملی، مهمترین عامل نابسامانیهای اقتصادی کشور است... متأسفانه منافع ملی قربانی منافع الیگارشها شده است.»
راغفر در کدام انتخابات حمایت کرد؟
در طول کارنامه سیاسی خود، راغفر در دو انتخابات شاخص حمایت علنی اعلام کرد: در انتخابات ۱۳۸۸، در شمار حامیان و تدوینکنندگان برنامه اقتصادی دولت پیشنهادی میرحسین موسوی بود. در انتخابات ۱۳۹۶، در شمار ۱۶۳ اقتصاددان امضاکننده نامه حمایت از حسن روحانی قرار گرفت.
دیدگاه راغفر درباره سیاستهای نئولیبرالی چیست؟
محوریترین موضع تحلیلی راغفر، نقد ساختاری به سیاستهای نئولیبرالی است. در نگاه او، «سیاستهای نئولیبرالی، مانند خصوصیسازیهای گسترده و کاهش دخالت دولت در اقتصاد، منجر به افزایش فقر و نابرابری در جامعه ایران شده است.» با این حال، او مدعی نگاه چپگرایانه نیست و بارها از حضور فعال بخش خصوصی در اقتصاد کشور دفاع کرده است.
حسین راغفر در چه نهادهایی فعال است؟
راغفر در چندین نهاد آکادمیک-پژوهشی شاخص فعال است: دانشگاه الزهرا (بهعنوان استاد گروه اقتصاد و رئیس پژوهشکده مطالعات اقتصادی)، مؤسسه دین و اقتصاد (بهعنوان یکی از اعضای فعال حلقه اقتصاددانان نهادگرا، در کنار فرشاد مؤمنی و دیگر چهرهها). فعالیت پایدار او در این نهادها، از سال ۱۳۶۴ تاکنون، در شمار پایدارترین کارنامههای آکادمیک اقتصاد ایران محسوب میشود.
آیا حسین راغفر همچنان فعال است؟
بله، راغفر در سن بالای ۷۰ سالگی، همچنان یکی از پر حضورترین چهرههای اقتصادی در رسانههای ایران است. آخرین تحلیلهای شاخص اخیر او ـ از جمله تحلیل وضعیت فقر مطلق (۴۲ درصد) و گرسنگی (۷ میلیون نفر) در آبان ۱۴۰۴، نقد بانک آینده، نقد قطعیهای اینترنت، و موضعگیری شاخص پس از جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل ـ بازتاب گستردهای در رسانههای فارسیزبان داخل و خارج از کشور داشتهاند. او همچنین بهطور پیوسته در نشستهای مؤسسه دین و اقتصاد بهعنوان یکی از سخنرانان اصلی حضور مییابد.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبتنام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیامهای توهینآمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام